CHURCHILL VÀ NƯỚC ANH · NGHIÊN CỨU 168
Phòng họp chiến tranh ngầm của Churchill hoạt động như thế nào?
Phòng chiến tranh ngầm của Churchill hoạt động như một trung tâm duy trì thông tin, liên lạc và quyết định của chính phủ khi London bị đe dọa bởi không kích. Nội các bàn chính sách; các sĩ quan cập nhật bản đồ; điện thoại, thư ký và nhân viên trực nối căn hầm với bộ máy chiến tranh bên ngoài. Nó không thay thế sở chỉ huy của từng quân chủng. Điều đáng chú ý là một không gian chật hẹp có thể giúp những người chịu trách nhiệm tiếp tục làm việc, trong khi quyền lực và dữ kiện vẫn phải đi qua nhiều cấp khác nhau.

Cabinet War Rooms tại London trong khoảng 1939–1945; hồ sơ H 7212 không xác nhận ngày chụp cụ thể. Ảnh giới thiệu hạ tầng làm việc của chính phủ, không phải phòng điều hành đánh chặn RAF.
War Office official photographer / Imperial War Museums, H7212; Wikimedia Commons. Public domain (Crown copyright hết hạn). Chỉ giảm kích thước và chuyển WebP, không cắt ảnh. · Nguồn: Imperial War Museums; Wikimedia Commons · Public domain — PD-UKGov; Crown copyright hết hạn
Những mốc cần đặt cạnh nhau
- 9/1940–5/1941
- War Rooms được sử dụng đặc biệt nhiều trong thời kỳ Blitz, theo Văn phòng Thủ tướng.
- 11/9/1940
- Churchill thực hiện buổi đầu trong bốn buổi phát thanh từ khu ngầm.
- 1943
- Phòng điện thoại xuyên Đại Tây Dương được chuyển đổi; thiết bị X-Ray đặt tại Selfridges.
- 8/1945
- Map Room duy trì hoạt động tới thời điểm chiến thắng Nhật Bản.
- 1984
- Cabinet War Rooms mở cửa đón công chúng dưới sự quản lý của Imperial War Museums.
Một căn hầm không đồng nghĩa toàn bộ chiến tranh được điều khiển từ đó
Hình ảnh Churchill trước bản đồ dễ khiến người đọc tưởng tượng một người có thể nhìn thấy mọi mặt trận và ra mọi mệnh lệnh từ dưới đất. Thực tế, Cabinet War Rooms phục vụ bộ máy chính phủ cùng những cơ quan phối hợp chiến tranh ở Whitehall. Các sở chỉ huy hải quân, lục quân và không quân vẫn có chức năng riêng. Một quyết định phân bổ lực lượng ở cấp chính phủ khác với lệnh cho một phi đội cất cánh, cũng khác với việc thuyền trưởng xử trí một cuộc tấn công ngoài biển.
Sự phân biệt ấy giải thích giá trị thật của căn hầm. Khi oanh tạc làm gián đoạn đường phố, văn phòng và giấc ngủ, người lãnh đạo vẫn cần nhận báo cáo, gặp đồng nghiệp và truyền quyết định. Bảo vệ khả năng làm việc liên tục là một nhiệm vụ chiến lược. Nhưng được ở gần bản đồ không đem lại khả năng biết chắc mọi diễn biến. Khoảng cách giữa thông tin báo về và tình hình thực địa vẫn tồn tại, dù các cuộc họp diễn ra ở đâu.
War Cabinet quyết định chính sách, các tham mưu trưởng đưa đánh giá quân sự
War Cabinet là nội các thu gọn, chịu trách nhiệm về những lựa chọn lớn trong chiến tranh. Những người đứng đầu quân chủng có thể dự họp để báo cáo hoặc tư vấn, nhưng không vì vậy mà tất cả đều trở thành thành viên nội các. Phải giữ rõ ranh giới giữa các bộ trưởng có trách nhiệm chính trị và các sĩ quan có trách nhiệm chuyên môn. Nếu gộp hai nhóm thành một, người đọc sẽ khó hiểu ai đề xuất, ai chấp thuận và ai phải trả lời trước nghị viện.
Theo phần giới thiệu của Văn phòng Thủ tướng Anh, War Cabinet họp tại phòng ngầm ít nhất 115 lần. Con số đó cho thấy nơi này quan trọng, đồng thời không có nghĩa mọi phiên họp thời chiến đều diễn ra dưới đất. Một chính phủ phải xử lý nhiều việc ngoài căn phòng nổi tiếng: thông tin từ bộ, công điện của đại sứ, báo cáo tham mưu và các cuộc trao đổi riêng. Căn hầm nối các hoạt động ấy trong thời điểm nguy hiểm; nó không thu gọn chúng vào một chiếc bàn.
Map Room biến các báo cáo rời rạc thành một bức tranh có thể thảo luận
Map Room là điểm tập trung dễ thấy nhất của hoạt động thông tin. Trên các bức tường có bản đồ Đại Tây Dương, Viễn Đông và vùng biển quanh Anh. Các sĩ quan theo dõi hướng vận động của chiến tranh, ghi nhận tình hình được báo về và chuẩn bị để trả lời câu hỏi. Một dấu hiệu trên bản đồ có thể biểu thị vị trí hoặc diễn biến quan trọng, giúp người xem đặt những tin riêng lẻ vào quan hệ địa lý rộng hơn.
Tuy nhiên, bản đồ là cách trình bày thông tin đã được tiếp nhận, không phải hình ảnh trực tiếp của chiến trường. Một báo cáo có thể đến muộn; tình hình có thể đổi trước khi được cập nhật. Bởi vậy, khi đánh giá vai trò Map Room, điều cần chú ý là cách nó tạo một nền dữ kiện chung cho cuộc thảo luận. Những người quyết định có thể hỏi cùng một vị trí, so sánh những hướng đe dọa và nhận ra khoảng trống thông tin, thay vì mỗi người giữ một mẩu tin trong đầu.
Liên lạc và nhân viên trực là điều kiện để bản đồ có giá trị
Không có điện thoại và con người tiếp nhận tin tức, một bản đồ lớn chỉ là đồ vật treo tường. Các nhân viên tổng đài, đánh máy và chuyển tin làm phần việc ít xuất hiện trong những câu chuyện về diễn văn nổi tiếng. Jonathan Asbury, tác giả nghiên cứu về War Rooms xuất bản bởi Imperial War Museums, nhấn mạnh vai trò các phụ nữ dân sự ở Room 60. Trong thời kỳ Blitz, nhiều người làm cả ngày lẫn đêm và ngủ tại khu tầng hầm thấp hơn.
Công việc ấy nối quá trình suy nghĩ với khả năng hành động. Một bản ghi phải được đánh máy đúng; người cần nhận tin phải được kết nối; báo cáo phải đến kịp cuộc họp. Không thể quy mọi thành công cho thao tác của một cá nhân, nhưng cũng không thể bỏ lao động thường nhật ấy khỏi lịch sử chỉ huy. Thứ duy trì bộ máy không chỉ là lời thúc giục của thủ tướng mà còn là nhiều người đủ tỉnh táo để tiếp tục làm những việc chính xác trong điều kiện mệt mỏi.
Buồng điện thoại năm 1943: một căn phòng nhỏ nối tới hệ thống lớn
Phòng điện thoại xuyên Đại Tây Dương thể hiện rõ khoảng cách giữa thứ người dùng nhìn thấy và hạ tầng thực sự phía sau. Theo Văn phòng Thủ tướng, một kho nhỏ trong tầng hầm được chuyển đổi năm 1943 để phục vụ đường liên lạc giữa Churchill và tổng thống Mỹ. Hệ thống Sigsaly làm việc mã hóa cuộc nói chuyện. Không nên đặt công nghệ này vào các cuộc họp năm 1940 hoặc kể rằng nó đã phục vụ Churchill ngay từ ngày ông lên làm thủ tướng.
Thiết bị đầu cuối tại London, mang tên X-Ray, quá lớn để đặt trong chính buồng điện thoại và được bố trí ở tầng hầm cửa hàng Selfridges. Cuộc trò chuyện đi theo cáp tới đó, rồi qua Scotland trước khi truyền bằng vô tuyến tới Washington. Vì thế, sự kín đáo của một cánh cửa không tự nó tạo ra bảo mật. Khả năng liên lạc phụ thuộc vào một chuỗi kỹ thuật và nhân sự nằm ngoài War Rooms. Nơi đưa ra quyết định chỉ là một đầu của mạng lưới ấy.
Đối chiếu tư liệu: [1]
Sự sống dưới đất có chi phí mà ảnh trưng bày khó truyền tải
Văn phòng Thủ tướng mô tả cuộc sống ở khu ngủ mang tên Dock bằng những chi tiết rất thực: giường tầng chật chội, thiếu nhà vệ sinh xả nước, tiếng thông gió, côn trùng và chuột. Nhân viên phải mang mặt nạ phòng độc theo mình. Những bất tiện này không phải chuyện bên lề. Một tổ chức cần duy trì hoạt động lâu dài phải trả giá bằng sức khỏe, giấc ngủ và khả năng chịu đựng của những người khiến nó vận hành.
Cũng không nên đánh đồng nằm dưới mặt đường với an toàn tuyệt đối. Asbury cho biết trong thời kỳ đầu Blitz người ta nhận ra mức bảo vệ trước bom chưa đáp ứng điều mong muốn và tăng cường bê tông. Điều đó cho thấy nơi làm việc dự phòng vẫn phải được điều chỉnh khi nguy cơ thay đổi. Nó không chứng minh công trình sau đó miễn nhiễm với mọi loại bom. Trong chiến tranh, giảm nguy cơ khác với xóa bỏ nguy cơ; các nhân viên vẫn làm việc trong một thành phố đang bị đánh phá.
Churchill sử dụng nơi này theo tình thế, không sống hoàn toàn dưới đất
Chiếc giường của Churchill thường khiến khách tham quan nghĩ ông ngủ ở căn hầm suốt chiến tranh. Nguồn chính thức của Văn phòng Thủ tướng cho biết ông không thích phòng ngủ ấy và đôi khi dùng để nghỉ chiều. War Rooms được sử dụng nhiều từ tháng 9/1940 đến tháng 5/1941, trong thời kỳ Blitz. Khi các đợt ném bom ấy chấm dứt, Number 10 trở lại là địa điểm chính để Churchill và nội các làm việc.
Căn phòng còn phục vụ phát thanh. Keith Huxen của National WWII Museum ghi nhận Churchill thực hiện bốn buổi phát từ khu ngầm, buổi đầu ngày 11/9/1940. Chức năng này bổ sung một chiều khác cho công trình: nó không chỉ nhận tin mà còn giúp người lãnh đạo nói với công chúng. Tuy nhiên, sức thuyết phục của thông điệp không tự sinh ra từ địa điểm phát. Nội dung, tình thế và lòng tin của người nghe mới quyết định một lời kêu gọi được tiếp nhận thế nào.
Một cơ chế liên tục thông tin vẫn cần người chịu trách nhiệm lựa chọn
Có thể so sánh War Rooms với phòng tác chiến của RAF để thấy sự khác nhau. Hồ sơ Historic England về Uxbridge cho biết Keith Park điều động các phi đội trong No.11 Group từ hệ thống chỉ huy riêng. Tại đó, dữ kiện về không phận được chuyển thành quyết định đánh chặn nhanh. Ở cấp chính phủ, thời gian và câu hỏi thường khác: duy trì chiến tranh bằng nguồn lực nào, chấp nhận rủi ro nào, phối hợp với đồng minh theo ưu tiên nào.
Đây là một suy luận về tổ chức, không phải tuyên bố rằng mọi cấp luôn phối hợp trơn tru. Hạ tầng tốt có thể giúp những bất đồng dựa trên một bức tranh thông tin rõ hơn; nó không tự giải quyết bất đồng. Hai người đọc cùng một báo cáo vẫn có thể đánh giá thời cơ khác nhau. Giá trị của nơi làm việc chung nằm ở khả năng đưa các lập luận tới bàn quyết định, giữ liên lạc với người thi hành và duy trì trách nhiệm giữa lúc môi trường bên ngoài đe dọa làm mọi thứ đứt đoạn.
Đọc căn hầm như một tổ chức, thay vì một huyền thoại về một người
Ngày nay, War Rooms còn là một di tích được bảo tồn và diễn giải cho khách tham quan. Huxen viết về chuyến thăm năm 2015 và nói rõ một số người trong phòng là mannequin phục vụ trưng bày. Một bức ảnh chụp hiện nay vì vậy cần được ghi là ảnh bảo tàng, không phải cảnh nhân viên đang trực thời chiến. Asbury cũng lưu ý có những phòng được sử dụng lại sau chiến tranh. Không nên hình dung toàn bộ không gian được đóng kín rồi giữ nguyên từng chi tiết từ năm 1945.
Điều khiến nơi này đáng tìm hiểu không phải ý tưởng rằng chiến thắng nằm sẵn trong một căn phòng bí mật. Đó là nỗ lực duy trì một chính phủ có thể nghe, hỏi, tranh luận và quyết định giữa oanh tạc. Những bản đồ cần người cập nhật; điện thoại cần mạng lưới bên ngoài; thủ tướng cần đồng nghiệp và nhân viên. Nhìn theo cách ấy, War Rooms giúp hiểu một nguyên tắc cụ thể của quyền lực thời chiến: ý chí chỉ có thể biến thành hành động khi tồn tại một tổ chức đủ sức mang thông tin và quyết định đi hết chặng đường.
Tài liệu tham khảo và cách đọc nguồn
Các liên kết dưới đây cung cấp tư liệu hoặc nghiên cứu đối chiếu. Những phân tích về lựa chọn chiến lược là phần diễn giải của bài; các tình huống “nếu” là giả định, không phải sự kiện đã xảy ra.
- Secret war rooms, 23/5/2001 — Prime Minister’s Office, 10 Downing Street
- Jackie Mansky phỏng vấn Jonathan Asbury: Go Behind the Glass of Churchill’s Underground War Rooms, 22/8/2017 — Smithsonian Magazine; Jonathan Asbury, tác giả sách IWM
- Keith Huxen, History Through the Viewfinder, 26/2/2019 — The National WWII Museum
- Group Operations Room, list entry 1392556 — Historic England