BÓNG MA Tủ sách chiến lượcBóng Ma Thế Kỷ

CHURCHILL VÀ NƯỚC ANH · NGHIÊN CỨU 186

Những tranh luận về ném bom chiến lược trong nội các Anh

Tranh luận về ném bom chiến lược xoay quanh ba câu hỏi khác nhau: nó có hiệu quả tới đâu, có đáng dành nguồn lực khổng lồ cho nó hay không, và những tổn thất dân sự nào có thể được chấp nhận. Nội các cùng các cơ quan tham mưu phải chịu trách nhiệm về chính sách, trong khi Air Ministry và bộ chỉ huy thực hiện những lựa chọn tác chiến. Những tiếng nói phản đối còn xuất hiện trong giới khoa học và Quốc hội. Gộp tất cả thành một cuộc đối đầu giữa Churchill và người không muốn đánh Đức sẽ làm sai bản chất tranh luận.

Arthur Harris ngồi tại bàn làm việc ở Bộ chỉ huy Không quân ném bom

Arthur Harris tại sở chỉ huy Bomber Command ở High Wycombe, ngày 24/4/1944. Ông phụ trách thực thi chiến dịch; chính sách và nguồn lực còn thuộc cơ chế quyết định ở cấp Air Ministry, tham mưu và chính phủ.

Stannus (F/O), nhiếp ảnh viên chính thức Royal Air Force / Imperial War Museums, CH13020 / Wikimedia Commons; bản hiển thị dự kiến thu nhỏ và chuyển WebP. · Ghi công tác giả · Nguồn: Imperial War Museums, CH13020 · Public domain — PD-UKGov

Những mốc cần đặt cạnh nhau

4/3/1942
Sinclair giải trình trước Hạ viện về nguồn lực và chính sách ném bom tầm xa.
3–4/1942
Cherwell và Tizard trao đổi về dự báo tác động; hồ sơ được lưu trong Zuckerman Archive.
21/1/1943
Chỉ thị Casablanca nêu mục tiêu công nghiệp, kinh tế và tinh thần.
5/1943
Kế hoạch ném bom phối hợp gắn mục tiêu trên không với hoạt động trên lục địa.
1/12/1943
Stokes chất vấn về ném bom diện rộng và khu dân cư.
9/2/1944
Bell đặt vấn đề cân xứng và giới hạn đạo đức tại Thượng viện.

Chính sách ném bom không chỉ thuộc về người chỉ huy máy bay

Một phi đội có thể quyết định cách thực hiện nhiệm vụ đã được giao, nhưng không tự quyết định quốc gia sẽ dành bao nhiêu nguồn lực để mở rộng cả một lực lượng ném bom. Đó là vấn đề liên quan sản xuất, huấn luyện, sân bay và ưu tiên giữa các quân chủng. Trong phần trả lời tại Hạ viện ngày 4/3/1942, Bộ trưởng Không quân Archibald Sinclair nhấn mạnh chính sách ném bom tầm xa được các tham mưu trưởng và Defence Committee chấp thuận. Ông đồng thời nhận trách nhiệm trước Quốc hội về lựa chọn ấy.

Điểm này giúp xác định trách nhiệm của chính phủ Churchill. Một bộ chỉ huy thực thi mạnh mẽ không xóa vai trò của những người phê chuẩn mục tiêu và cấp nguồn lực. Ngược lại, trách nhiệm chính trị không đồng nghĩa thủ tướng chọn từng điểm ngắm hoặc ra lệnh cho từng phi vụ. Muốn đánh giá một quyết định, cần tìm đúng tầng: quan niệm chiến lược được chấp nhận, lực lượng được xây dựng, chỉ thị được ban hành và cách chỉ thị được áp dụng. Những tầng ấy liên hệ chặt chẽ nhưng không phải một hành động duy nhất.

Đối chiếu tư liệu: [1] [3]

Một máy bay ném bom còn là công nhân, phi hành đoàn và nhu cầu vận tải

Đầu năm 1942, Anh phải đối diện những nhu cầu cấp bách trên Đại Tây Dương, tại Địa Trung Hải và Viễn Đông. Sinclair trình bày việc lực lượng không quân được sử dụng cho nhiều nhiệm vụ, trong đó có chống tàu ngầm và hỗ trợ hải quân. Những người đặt câu hỏi về ưu tiên máy bay ném bom không nhất thiết phản đối tấn công Đức. Họ có thể cho rằng cùng nguồn lực ấy nên tạo thêm máy bay bảo vệ đoàn tàu, tiêm kích hoặc lực lượng hỗ trợ trực tiếp cho lục quân.

Đây là một tranh luận về chi phí cơ hội. Một chương trình máy bay lớn còn cần người bảo dưỡng, đạn, nhiên liệu và thời gian đào tạo; không phải tất cả có thể chuyển sang nhiệm vụ khác ngay lập tức. Nhưng tính khó chuyển đổi cũng không chứng minh quy mô đã chọn là tối ưu. Một khi đầu tư được mở rộng, chính phủ càng có lý do bảo vệ chương trình, và càng cần bằng chứng độc lập về hiệu quả. Số lượng phi vụ hay trọng lượng bom là thước đo nỗ lực; chúng chưa tự trả lời khả năng chiến tranh của Đức đã suy yếu bao nhiêu.

Đối chiếu tư liệu: [1] [4]

Các nhà khoa học không đưa ra một lời bảo đảm thống nhất

Hồ sơ Zuckerman tại University of East Anglia lưu những văn bản liên quan tranh luận này. Mô tả lưu trữ của ghi chú Cherwell gửi Churchill ngày 30/3/1942 cho biết văn bản đề xuất cách ước tính thiệt hại có thể gây ra bằng ném bom. Một mục khác, về phản hồi Tizard ngày 20/4, ghi nhận ông không cho rằng chính sách Cherwell đề xuất có thể quyết định kết quả trước giữa năm 1943. Ngay cả ở cấp chuyên gia, dự báo về tốc độ chuyển thiệt hại thành thắng lợi cũng chưa thống nhất.

Các trang danh mục xác nhận sự tồn tại, ngày tháng và phạm vi bất đồng, nhưng không thay thế toàn văn phép tính. Vì vậy, không nên dựng từ chúng một bảng số liệu hay tuyên bố đã kiểm tra từng giả định kỹ thuật. Điều có thể rút ra là khoa học không xuất hiện như một chiếc máy tự động trả lời nên ném bom thành phố nào. Dữ liệu, giả định về sức chịu đựng và thời gian cần thiết đều phải được xem xét. Chính phủ vẫn là nơi lựa chọn phải hành động theo dự báo nào và chấp nhận mức rủi ro nào.

Đối chiếu tư liệu: [2] [7]

Casablanca đặt công nghiệp và tinh thần vào cùng một chỉ thị

Chỉ thị ngày 21/1/1943 tại Casablanca nêu mục tiêu làm tan rã hệ thống quân sự, công nghiệp và kinh tế Đức, đồng thời làm suy yếu tinh thần người Đức tới mức ảnh hưởng chí mạng tới khả năng kháng cự. Văn bản không chỉ nói tới một loại mục tiêu. Nó liệt kê ưu tiên như cơ sở đóng tàu ngầm, công nghiệp máy bay, vận tải và dầu, nhưng cho phép thay đổi theo tình hình, thời tiết và tính khả thi tác chiến. Đọc văn bản này giúp thấy quan niệm chiến lược rộng hơn cách trình bày rằng mọi phi vụ chỉ nhằm một nhà máy riêng lẻ.

Tinh thần dân cư được đưa vào mục tiêu chính sách không đồng nghĩa tài liệu đã chứng minh dân cư sẽ buộc chế độ đầu hàng. Đó là một kỳ vọng cần đánh giá sau bằng chứng về hành vi, sản xuất và khả năng đàn áp của nhà nước Đức. Cũng không thể lấy sự hiện diện của mục tiêu công nghiệp để coi mọi tổn thất tại khu dân cư chỉ là điều không ai tính đến. Hai ý tưởng cùng tồn tại trong chỉ thị; chính sự kết hợp ấy tạo nên một phần tranh cãi về mục đích và giới hạn của chiến dịch.

Đối chiếu tư liệu: [3]

Portal gắn chiến dịch trên không với khả năng trở lại lục địa

Kế hoạch tấn công ném bom phối hợp tháng 5/1943, kèm thư Portal gửi Arnold từ tháng 4, cho thấy một cách biện minh khác: làm suy yếu lực lượng Đức để mở đường cho hoạt động trên lục địa. Portal nhấn mạnh lực lượng tiêm kích Đức đang tăng và việc trì hoãn sẽ làm nhiệm vụ khó hơn. Kế hoạch đề xuất các hệ thống mục tiêu như máy bay, vòng bi, dầu và phương tiện quân sự. Nó là sự lựa chọn những mắt xích được kỳ vọng tạo tác động lan truyền, không chỉ sự tìm kiếm thành phố lớn nhất trên bản đồ.

Nhưng trong một kế hoạch, những tỷ lệ thiệt hại dự kiến vẫn là dự kiến. Chúng cần được đối chiếu với khả năng sửa chữa, phân tán sản xuất và thay đổi phương thức của đối phương. Muốn đánh giá thành công còn phải xét thời gian: một cơ sở ngừng hoạt động ngắn ngày khác với một nút sản xuất bị vô hiệu đúng lúc quân Đồng minh cần ưu thế. Tài liệu Portal vì thế nên được đọc như một lập luận hoạch định có mục tiêu rõ, thay vì một lời xác nhận trước rằng tất cả tác động mong muốn chắc chắn sẽ xảy ra.

Đối chiếu tư liệu: [4]

Khoảng cách giữa chỉ thị bên trong và lời giải thích trước công chúng

Tại Hạ viện ngày 1/12/1943, Richard Stokes hỏi liệu mục tiêu đã chuyển từ các cơ sở quân sự cụ thể sang những vùng đô thị rộng có chứa các cơ sở ấy hay chưa. Sinclair trả lời chính sách không thay đổi và nêu các đầu mối vận tải, nhà máy ở Berlin. Stokes tiếp tục đặt vấn đề khu dân cư bị ném bom. Cuộc trao đổi cho thấy hai bên không chỉ bất đồng về việc Berlin có giá trị quân sự hay không. Họ còn bất đồng về việc giá trị ấy có đủ để giải thích phương pháp đánh cả một khu vực.

Một thành phố có cơ sở quân sự không biến mọi người sống trong thành phố thành mục tiêu quân sự. Ngược lại, việc dân thường hiện diện cũng không khiến bất kỳ cơ sở tác chiến nào trong thành phố tự động được miễn tấn công. Chính khoảng giữa hai mệnh đề ấy cần được giải thích bằng mục tiêu, độ chính xác có thể đạt, mức độ tổn thất và những phương án khác. Lời giải trình công khai của bộ trưởng là nguồn về cách chính phủ bảo vệ chính sách; nó chưa kết thúc câu hỏi về cái giá thực tế.

Đối chiếu tư liệu: [3] [5]

Phản biện đạo đức đã xuất hiện ngay khi chiến tranh còn tiếp diễn

Tháng 2/1944, Giám mục Chichester George Bell phản đối phương pháp ném bom diện rộng tại Thượng viện. Ông nói rõ mình chống Hitler và không phê phán lòng dũng cảm của phi hành đoàn. Lập luận tập trung vào sự cân xứng giữa mục đích quân sự và phương tiện sử dụng, cùng những tổn thất đối với dân thường và di sản. Bell không phải thành viên nội các. Tiếng nói của ông thuộc một không gian trách nhiệm công khai bên ngoài bộ máy điều hành, điều cần giữ rõ khi mô tả ai đã tranh luận ở đâu.

Bài phát biểu quan trọng vì nó bác bỏ cách nhìn rằng phản đối một phương pháp đồng nghĩa muốn Đức thắng. Một người có thể ủng hộ đánh bại chế độ Quốc xã và vẫn cho rằng có giới hạn trong cách thực hiện. Tuy nhiên, các con số thiệt hại và nhận định tác chiến Bell sử dụng là thông tin ông có lúc đó, không nên tự động coi là thống kê cuối cùng. Phân biệt giá trị của câu hỏi đạo đức với độ chính xác của mọi dữ kiện trong một diễn văn giúp đọc nguồn công bằng hơn.

Đại diện chính phủ đáp lại bằng lập luận rằng làm ngừng hoạt động các thành phố công nghiệp có thể cần thiết để giảm sức sản xuất chiến tranh, đồng thời nhắc trách nhiệm với những dân tộc đang bị Đức chiếm đóng. Đây là sự bảo vệ chính sách bằng cân nhắc hậu quả, đối diện lập luận của Bell về giới hạn phương tiện. Những đánh giá thiệt hại được viện dẫn trong lời đáp vẫn là đánh giá thời chiến. Cuộc trao đổi xác nhận sự bất đồng có thật; nó không tự cung cấp một phép tính cuối cùng chứng minh phương pháp nào đã rút ngắn chiến tranh nhiều nhất.

Đối chiếu tư liệu: [6]

Những lựa chọn khác phải được kiểm tra bằng điều kiện thời đó

Một phương án thay thế có thể là tập trung hơn vào những hệ thống mục tiêu công nghiệp hoặc vận tải; phương án khác là dành thêm nguồn lực bảo vệ vận tải biển và hỗ trợ các mặt trận. Nhưng nói có lựa chọn khác mới chỉ là bước đầu. Cần hỏi phương tiện dẫn đường và nhận diện mục tiêu ở thời điểm ấy cho phép làm gì, loại máy bay nào có sẵn, chuyển lực lượng mất bao lâu và Đức có thể đáp trả ra sao. Đòi sự chính xác mà công nghệ chưa có không tạo ra một kế hoạch khả thi.

Ngược lại, giới hạn công nghệ không buộc phải chấp nhận mọi quy mô tấn công như một tất yếu. Lãnh đạo có thể đổi ưu tiên, nhịp độ hoặc mức tổn thất được phép gây ra. Việc chính sách thay đổi theo tình hình được thể hiện ngay trong chỉ thị Casablanca. Câu hỏi phản thực tế nghiêm túc vì thế phải so sánh những phương án có thể thực hiện và hệ quả dự kiến của chúng, thay vì đối chiếu lịch sử thật với một giải pháp hoàn hảo không phải trả giá.

Đối chiếu tư liệu: [1] [3] [4]

Trách nhiệm nằm ở việc liên tục kiểm tra lời hứa của chính sách

Không nên kể lịch sử ném bom chiến lược như một cuộc tranh luận duy nhất được giải quyết dứt điểm trong một cuộc họp. Nhu cầu quân sự, khả năng kỹ thuật và thông tin về tác động đều thay đổi. Có lúc vấn đề là có nên dành thêm người và máy bay; có lúc là nên đánh hệ thống sản xuất nào; có lúc là cái giá dân sự đã vượt điều có thể biện minh hay chưa. Những câu hỏi ấy có liên hệ nhưng không thể trả lời bằng cùng một con số.

Bài học về chính phủ Churchill không phải cứ có tranh luận thì trách nhiệm đã được hoàn thành. Quyền phê chuẩn còn tạo nghĩa vụ đánh giá lại hiệu quả và tổn thất khi bằng chứng mới xuất hiện. Chỉ thị, dự báo chuyên gia và lời giải trình trước Quốc hội phải được đặt cạnh nhau. Khi làm vậy, người đọc thấy rõ hơn cả lý do giới lãnh đạo đặt kỳ vọng lớn vào ném bom lẫn những câu hỏi khó mà chiến thắng cuối cùng không tự động xóa đi.

Đối chiếu tư liệu: [1] [2] [3] [4] [5] [6]

Tài liệu tham khảo và cách đọc nguồn

Các liên kết dưới đây cung cấp tư liệu hoặc nghiên cứu đối chiếu. Những phân tích về lựa chọn chiến lược là phần diễn giải của bài; các tình huống “nếu” là giả định, không phải sự kiện đã xảy ra.

  1. Sir Archibald Sinclair’s Statement, Hạ viện Anh, 4 March 1942 — UK Parliament, Hansard
  2. Zuckerman Archive SZ/BBSU/56/32: Tizard gửi Cherwell, 20/4/1942 — mô tả lưu trữ — University of East Anglia,Archives
  3. The Bomber Offensive from the United Kingdom, CCS 166/1/D, 21 January 1943 — US Department of State, Office of the Historian
  4. Plan for Combined Bomber Offensive, 14 May 1943; thư Portal ngày 15 April 1943 — US Department of State, Office of the Historian
  5. Bombing Policy, Hạ viện Anh, 1 December 1943 — UK Parliament, Hansard
  6. Bombing Policy, Thượng viện Anh, 9 February 1944 — UK Parliament, Hansard
  7. Zuckerman Archive SZ/BBSU/56/22: Cherwell gửi Churchill, 30/3/1942 — mô tả lưu trữ — University of East Anglia, Archives