BÓNG MA Tủ sách chiến lượcBóng Ma Thế Kỷ

NỘI BỘ ĐỨC QUỐC XÃ · NGHIÊN CỨU 115

Luftwaffe và Kriegsmarine tranh nguồn lực với lục quân thế nào?

Các quân chủng Đức cạnh tranh bằng cách xin ưu tiên cho chương trình vũ khí, nhân lực và nhiên liệu mà họ cho là quyết định chiến tranh. Lục quân cần lực lượng tác chiến cùng tiếp tế; Luftwaffe cần máy bay, phi công và xăng hàng không; Kriegsmarine cần những chương trình đóng tàu mất nhiều năm. Hitler và cơ quan kinh tế thay đổi thứ tự ưu tiên theo chiến lược, nhưng quyết định mới không lập tức chuyển một nhà máy thành năng lực khác. Cuộc cạnh tranh ấy diễn ra giữa giới hạn công nghiệp thực, tham vọng riêng và sức ép quân sự từ Đồng minh.

Thiết giáp hạm Bismarck neo tại Brunsbüttel ngày 15 tháng 9 năm 1940

Bismarck tại khu neo Brunsbüttel, ngày 15/9/1940. Thiết giáp hạm là một ví dụ về nguồn lực dành cho hải quân mặt nước; ảnh không tự chứng minh việc chuyển nguồn lực ấy sang không quân sẽ tạo ra chiến thắng.

Tác giả/cơ quan: Không rõ tác giả theo hồ sơ Bundesarchiv. Bundesarchiv, Bild 193-03-5-18 / CC-BY-SA 3.0 DE; thu nhỏ và chuyển WebP, không tô màu hoặc phục dựng. Bản chuyển đổi cùng giấy phép. · Nguồn: Bundesarchiv, Bild 193-03-5-18; Wikimedia Commons · CC BY-SA 3.0 DE

Những mốc cần đặt cạnh nhau

1/1939
Kế hoạch Z được khởi động với ưu tiên cao và thời hạn nhiều năm.
9/1939
Chiến tranh khiến chương trình hạm đội dài hạn phải đối diện nhu cầu tác chiến ngay.
11/6/1940
Thư Raeder đề cập tranh luận về chuẩn bị hải quân và ưu tiên tàu ngầm.
1944
Đánh phá dầu và vận tải làm nguồn lực sử dụng vũ khí suy giảm.
2022
Nghiên cứu của Scherner xem xét lại mức chuẩn bị kim loại màu trước chiến tranh.

Một ưu tiên quân sự đồng thời là yêu cầu lấy phần nguồn cung

Khi một quân chủng yêu cầu mở rộng lực lượng, họ không chỉ xin thêm kinh phí. Tiền cần chuyển thành kim loại đúng loại, nhà máy phù hợp, công nhân lành nghề và năng lượng. Lục quân, không quân cùng hải quân chia sẻ một số nguồn đầu vào nhưng không hoàn toàn trùng nhau về kỹ thuật. Sự cạnh tranh vì thế có nhiều tầng: ai nhận phần vật liệu, ai giữ người được miễn tuyển quân và dự án nào được giao trước trên lịch sản xuất.

Không có cơ sở để coi mỗi tấn thép bỏ vào chiến hạm tương đương ngay một số xe tăng có thể đưa tới mặt trận. Cơ sở đóng tàu, dây chuyền động cơ và năng lực chế tạo giáp không thể chuyển đổi tức thì. Nhưng những khác biệt ấy cũng không làm lựa chọn trở nên miễn phí. Một chương trình dài hạn chiếm giữ thiết kế, máy móc và người trước khi cung cấp được sản phẩm. Khi chiến lược đổi, phần đầu tư trước đó có thể chưa đem lại lực lượng đúng lúc người chỉ huy cần.

Đây là điểm phân biệt cuộc tranh nguồn lực với xung đột thẩm quyền tác chiến. Tranh cãi một chiến trường thuộc OKW hay OKH không tự trả lời máy bay mới, pháo hay tàu ngầm được ưu tiên sản xuất. Các quyết định liên hệ với nhau, nhưng đi qua những cơ quan cùng phép tính khác. Muốn hiểu hệ quả phải theo cả yêu cầu quân sự và thời gian vật chất cần để đáp ứng, thay vì chỉ nhìn cuộc gặp giữa những người chỉ huy ở đỉnh hệ thống.

Đối chiếu tư liệu: [1] [2]

Kế hoạch Z: hải quân từng có ưu tiên nhưng thiếu thời gian

Tháng 1/1939, chương trình Z được khởi động nhằm xây dựng một hạm đội lớn đối phó khả năng xung đột với Anh. Hướng dẫn nghiên cứu của Bundesarchiv ghi nhận chương trình dự kiến thực hiện tới giữa hoặc cuối thập niên 1940 và được đặt ưu tiên rất cao. Chi tiết này quan trọng vì nó ngăn cách kể rằng hải quân lúc nào cũng bị gạt xuống cuối danh sách. Thứ tự ưu tiên có thể thay đổi; một cam kết thuận lợi trong một giai đoạn không bảo đảm nguồn lực hay thời gian trong giai đoạn tiếp theo.

Chiến tranh nổ ra tháng 9/1939 khiến nhịp xây dựng dài hạn gặp yêu cầu sử dụng ngay những gì đã có. Một hạm đội trên bản vẽ không thể bảo vệ tuyến biển hoặc đánh tàu vận tải. Các lãnh đạo hải quân phải điều chỉnh giữa tham vọng tàu mặt nước và nhu cầu tàu ngầm. Thư Raeder gửi hải quân ngày 11/6/1940, được hồ sơ Nuremberg công bố, cho thấy câu hỏi về việc chuẩn bị chiến tranh quá sớm và ưu tiên tàu ngầm đã trở thành vấn đề phải giải thích trong nội bộ.

Cần đọc lời Raeder như sự trình bày của một người bảo vệ quyết định cùng vị trí tổ chức của mình. Nó không miễn trách nhiệm hải quân trong tái vũ trang và chiến tranh xâm lược. Tuy nhiên, nó cho thấy cạnh tranh không chỉ giữa ba quân chủng: ngay trong Kriegsmarine cũng có vấn đề phân bổ cho những loại lực lượng khác nhau. Chọn một hạm đội cân bằng cho tương lai và chọn phương tiện có thể tác chiến sớm là hai bài toán không nhất thiết có cùng đáp án.

Đối chiếu tư liệu: [3] [4] [5]

Luftwaffe: sản xuất thêm máy bay chưa tạo thêm sức mạnh tương ứng

Không quân cần chuỗi năng lực dài hơn con số máy bay bàn giao. Một chiếc mới còn cần động cơ đáng tin, phụ tùng, phi công, người bảo dưỡng và nhiên liệu huấn luyện. Yêu cầu tăng số đơn vị vì thế kéo theo áp lực tới nhiều ngành. Nếu bộ máy chỉ ưu tiên một chỉ tiêu dễ báo cáo, phần sản phẩm tăng lên có thể không tương ứng với số phi vụ hữu ích. Cũng không nên suy ngược rằng mọi máy bay được chế tạo ở cuối chiến tranh đều vô dụng; cần nhìn khả năng hoạt động thực tế theo từng thời điểm.

Báo cáo tổng kết của United States Strategic Bombing Survey xem không quân như một thành phần lớn trong nỗ lực sản xuất chiến tranh và phân tích những giới hạn của sản xuất, nhiên liệu cùng vận tải. Đây là khảo sát hậu chiến của phía thắng, dựa vào tài liệu và hỏi cung. Nó có giá trị quan trọng, nhưng một số khái quát về kinh tế Đức về sau bị sử học điều chỉnh. Bởi vậy, không thể dùng mọi kết luận của báo cáo như một phán quyết cuối cùng về toàn bộ hiệu quả công nghiệp Quốc xã.

Đối với cạnh tranh giữa quân chủng, vấn đề rõ nhất là tài nguyên có thể bị giữ trong một cơ cấu mà nhu cầu chiến trường đã thay đổi. Đầu tư cho máy bay cần đi cùng nguồn nhân lực và vật tư để sử dụng chúng, còn chuyển người sang đơn vị chiến đấu trên bộ cũng có cái giá đối với công việc chuyên môn. Những lựa chọn ấy phải được đánh giá bằng kết quả và điều kiện cụ thể, không chỉ bằng danh tiếng của Göring hoặc hình ảnh một không quân suy yếu trong những tháng cuối.

Đối chiếu tư liệu: [1] [2]

Kim loại khan hiếm không đồng nghĩa mọi đầu vào đều cạn

Chủ đề nguyên liệu dễ bị giản lược thành một nước Đức không có tài nguyên nên chắc chắn mất khả năng sản xuất rất nhanh. Nghiên cứu lưu trữ của Jonas Scherner công bố trên English Historical Review năm 2022 đặt lại vấn đề ấy đối với kim loại màu. Ông chỉ ra những biện pháp dự trữ, thay thế, tiết kiệm và tăng nguồn cung được chuẩn bị từ trước chiến tranh. Từ đó, không thể lấy một nhận định chung về thiếu tài nguyên để giải thích mọi quyết định phân bổ.

Khảo sát này không nói mọi vật liệu đều dồi dào hoặc chiến lược Đức hợp lý. Nó yêu cầu phân biệt đồng, niken và các kim loại khác với dầu, cao su hay năng lực vận chuyển. Một ngành có thể giảm nhu cầu bằng thay đổi kỹ thuật, trong khi một ngành khác gặp giới hạn khó thay thế hơn. Sự chuẩn bị cho phong tỏa cũng không tương đương khả năng đánh bại một liên minh có sức mạnh ngày càng lớn. Giải quyết được một điểm nghẽn không xóa những điểm nghẽn còn lại.

Điều ấy còn làm cách đánh giá tranh quyền thận trọng hơn. Có cơ quan cạnh tranh không chứng minh mọi hoạt động đều bất lực; có phối hợp kỹ thuật cũng không chứng minh bộ máy đạt hiệu quả tối đa. Đối với một yêu cầu vật liệu, phải xác định nguồn nào bị thiếu, ai kiểm soát cấp phát và thay thế kỹ thuật đã xảy ra hay chưa. Nếu bỏ qua các bước đó, câu chuyện về đấu đá chỉ trở thành lời giải thích tiện lợi cho một kết cục mà người viết đã biết trước.

Đối chiếu tư liệu: [1] [2] [4]

Năm 1944: nhiên liệu và vận tải làm cuộc tranh phần thêm khốc liệt

Khi Đồng minh đánh vào công nghiệp dầu và mạng vận tải năm 1944, vấn đề không còn chỉ là chọn vũ khí nào được chế tạo. Máy bay cần xăng hàng không, xe cơ giới cần nhiên liệu và nhiều tàu cũng cần nguồn dầu phù hợp. Những loại nhiên liệu này không hoàn toàn hoán đổi, nhưng đều phụ thuộc một hệ thống sản xuất cùng phân phối đang chịu đòn. Một lệnh ưu tiên có thể chuyển phần cung còn lại cho một quân chủng mà không khôi phục được tổng nguồn cung.

USSBS ghi nhận tác động của các cuộc đánh phá dầu và giao thông đối với khả năng Đức sử dụng lực lượng. Đây cũng là nơi phải giữ vai trò chủ động của Đồng minh. Những người phân bổ ở Berlin không tự tạo ra mọi khó khăn bằng tranh chấp; đối phương lựa chọn mục tiêu, lặp lại tấn công và làm việc khôi phục sản xuất khó hơn. Cạnh tranh nội bộ diễn ra trong một môi trường vật chất ngày càng xấu đi do chiến tranh thực tế, không phải trong một căn phòng có nguồn lực cố định.

Khi thiếu nhiên liệu huấn luyện, cắt phần dùng ngay có thể giúp duy trì một hoạt động trước mắt nhưng làm chất lượng lực lượng về sau suy giảm. Giữ nhiên liệu cho huấn luyện lại giảm phần sẵn sàng tại mặt trận. Đây là một sự đánh đổi thật, không phải chỉ cần ra lệnh quyết liệt hơn là giải được. Cùng một thùng nhiên liệu được ưu tiên cho nơi này khiến nơi khác phải chờ, trong khi bản thân nguồn cung tiếp tục bị đánh. Quyền cấp phát lớn hơn không đồng nghĩa có thêm vật chất để cấp.

Đối chiếu tư liệu: [1] [2] [3]

Ai thắng một cuộc xin ưu tiên chưa chắc thắng bài toán chiến tranh

Hitler có thể đẩy một chương trình lên hàng đầu, người đứng đầu quân chủng có thể dùng tiếp cận cá nhân để bảo vệ yêu cầu, và cơ quan sản xuất có thể thương lượng điều chỉnh. Nhưng khả năng biến cam kết thành lực lượng luôn có độ trễ. Kế hoạch Z là ví dụ rõ: ưu tiên rất cao xuất hiện trước khi một hạm đội dự kiến cho nhiều năm sau có thể hình thành, còn chiến tranh đã đến trong năm khởi động. Bản thân sự chấp thuận không cung cấp thời gian đã mất.

Cũng không thể nói một phương án phân bổ khác chắc chắn cứu Đức. Muốn kiểm tra giả thuyết phải hỏi đối thủ phản ứng ra sao, cơ sở sản xuất chuyển đổi được tới đâu và lực lượng mới sẽ có đủ người cùng nhiên liệu hay không. Một số tổn thất có thể giảm với lựa chọn khác, nhưng đó không phải bằng chứng có một công thức chắc thắng bị đấu đá che khuất. Quân chủng xin thêm nguồn lực còn có thể đang tìm cách thực hiện những mục tiêu chiến lược vốn không tương thích với nhau.

Kết luận nổi bật là cạnh tranh tài nguyên nằm ở việc phân phối hiện tại cho những tương lai quân sự khác nhau. Hạm đội cần thời gian dài, chiến trường trên bộ đòi bổ sung liên tục, còn không quân vừa chiến đấu vừa phải tái tạo phi công và máy móc. Bộ máy Đức có năng lực điều chỉnh một số điểm nghẽn, nhưng không thể dùng ưu tiên hành chính thay thế mọi giới hạn. Nhìn đúng từng đầu vào, thời điểm và dự án giúp giải thích cuộc cạnh tranh sâu hơn hình ảnh ba người chỉ huy giằng nhau một phần ngân sách.

Đối chiếu tư liệu: [1] [2] [4] [5]

Tài liệu tham khảo và cách đọc nguồn

Các liên kết dưới đây cung cấp tư liệu hoặc nghiên cứu đối chiếu. Những phân tích về lựa chọn chiến lược là phần diễn giải của bài; các tình huống “nếu” là giả định, không phải sự kiện đã xảy ra.

  1. United States Strategic Bombing Survey: Summary Report, European War, 30 September 1945 — United States Strategic Bombing Survey; hosted by ibiblio / University of North Carolina
  2. Jonas Scherner: Preparing for the Next Blockade: Non-ferrous Metals and the Strategic Economic Policy of the Third Reich — The English Historical Review / Oxford University Press
  3. Nazi Germany’s Last Leader: Admiral Karl Dönitz — The National WWII Museum
  4. Schwere und mittlere Kampfschiffe der Reichs- und Kriegsmarine 1919–1945 — Rechercheleitfaden — Bundesarchiv
  5. Nazi Conspiracy and Aggression, Volume II, Chapter XVI, Part 15: Erich Raeder — Yale Law School, Avalon Project