BÓNG MA Tủ sách chiến lượcBóng Ma Thế Kỷ

NỘI BỘ ĐỨC QUỐC XÃ · NGHIÊN CỨU 093

Những xung đột giữa OKW và OKH làm suy yếu bộ chỉ huy Đức

Xung đột giữa OKW và OKH làm bộ chỉ huy Đức suy yếu vì việc điều hành các chiến trường và tổng hợp chiến lược không đi qua một cơ quan chung có quyền lực thực tế đủ mạnh. OKW mang tên Bộ Chỉ huy Tối cao Wehrmacht nhưng không kiểm soát trọn các quân chủng; OKH điều hành lục quân và tập trung ngày càng sâu vào phía đông. Phân chia ấy giúp xử lý khối lượng công việc, đồng thời khiến Hitler trở thành đầu mối quyết định chung gần như không thể thay thế. Vấn đề không chỉ là hai nhóm tướng không ưa nhau, mà là ai được quyền kết nối những cuộc chiến đang diễn ra đồng thời.

Wilhelm Keitel ký văn kiện đầu hàng tại Karlshorst, Berlin, ngày 8 tháng 5 năm 1945

Wilhelm Keitel ký văn kiện đầu hàng tại Karlshorst, Berlin, ngày 8 tháng 5 năm 1945.

Tác giả/cơ quan: Lt. Moore, U.S. Army. Lt. Moore / U.S. Army / NARA, 111-SC-206292; thu nhỏ và chuyển WebP, không tô màu hoặc phục dựng; bản chuyển đổi giữ cùng giấy phép khi áp dụng. · Nguồn: NARA / U.S. Army · Public domain — U.S. Army official work (17 USC §105)

Những mốc cần đặt cạnh nhau

4/2/1938
Hitler trực tiếp nắm việc chỉ huy Wehrmacht; OKW làm tham mưu trong cơ cấu mới.
1941
Cuộc xâm lược Liên Xô đặt OKH vào vai trò trung tâm tại phía đông.
12/1941
Hitler nhận chức tư lệnh lục quân, làm quan hệ tham mưu trực tiếp hơn.
1942–đầu 1943
Trách nhiệm chiến trường dần phân chia giữa OKH phía đông và OKW ở các khu vực khác.

Một tên gọi tối cao không tạo ra quyền điều phối tối cao

OKW là Oberkommando der Wehrmacht, còn OKH là Oberkommando des Heeres. Một cơ quan phục vụ toàn bộ lực lượng vũ trang trên danh nghĩa, cơ quan kia là Bộ Chỉ huy Lục quân. USHMM lưu ý ngay từ cấu trúc trên cao, các quân chủng giữ sự độc lập đáng kể và OKH cùng bộ tổng tham mưu có vị trí nổi trội. Bởi vậy, không thể nhìn chữ tối cao rồi coi OKW là cấp có thể tự do ra lệnh cho mọi người còn lại theo một chuỗi hành chính đơn giản.

Hải quân và không quân có người đứng đầu cùng đường tiếp cận Hitler riêng. Trong phân tích của Gordon Harrison, địa vị chính trị và quân hàm của Göring khiến Keitel không thể điều hành không quân theo nghĩa một tổng tham mưu liên quân có thẩm quyền thống nhất. Đây là chênh lệch giữa sơ đồ và khả năng thực tế. Một văn phòng có thể nhận báo cáo từ nhiều phía nhưng không có quyền buộc họ dùng cùng giả định hoặc chấp nhận cùng ưu tiên. Khả năng tổng hợp thông tin và quyền quyết định dựa trên bản tổng hợp là hai việc liên quan nhưng không giống nhau.

Đối chiếu tư liệu: [1] [2]

Tháng 2/1938: thay bộ trung gian bằng tham mưu trực tiếp của Hitler

Sắc lệnh ngày 4/2/1938 đặt việc chỉ huy Wehrmacht trực tiếp trong tay Hitler. Hồ sơ dự thảo và văn bản cuối cùng của Bundesarchiv cho thấy OKW được tổ chức như cơ quan giúp ông thực hiện quyền ấy sau khi Bộ Chiến tranh bị thay thế trong cơ cấu trên cao. Wilhelm Keitel phụ trách cơ quan mới. Tuy nhiên, nắm việc giúp lãnh đạo không tương đương trở thành một trung tâm chiến lược có thể áp ý kiến lên chính lãnh đạo và các nhân vật được ông bảo trợ.

Cũng cần phân biệt bước năm 1938 với địa vị tối cao mà Hitler đã có sau khi hợp nhất quyền lực nguyên thủ năm 1934. Thay đổi ở đây là mức điều hành trực tiếp và những lớp trung gian, không phải lần đầu xuất hiện bất kỳ quyền nào của ông đối với quân đội. Một cơ cấu có thể tập trung mạnh vào cá nhân mà vẫn phân tán công việc phía dưới. Chính sự kết hợp đó tạo điều kiện cho hai bộ máy tham mưu lớn cùng hoạt động, mỗi bộ có quan hệ trực tiếp với người có quyết định cuối cùng.

Đối chiếu tư liệu: [3] [1]

Chiến tranh phía đông tạo sức nặng riêng cho OKH

Cuộc xâm lược Liên Xô năm 1941 đặt lên lục quân khối lượng nhiệm vụ đặc biệt lớn. OKH trở thành cơ quan trung tâm của việc điều hành cuộc chiến ấy. Nhưng nó không chỉ xử lý những vấn đề tác chiến thuần túy. USHMM nhấn mạnh OKW và OKH cùng tham gia chuẩn bị cuộc chiến đàn áp, khai thác và giết chóc theo định hướng của Hitler. Bất đồng về quyền chỉ huy không làm một bộ máy đứng ngoài những mục tiêu tội phạm mà bộ máy kia theo đuổi.

Đến tháng 12/1941, Hitler nhận thêm chức tư lệnh lục quân. Điều đó không làm OKH biến mất; nó làm quan hệ giữa bộ tham mưu lục quân với người quyết định tối cao trực tiếp hơn. Phần dẫn thư mục của lịch sử chính thức Moscow to Stalingrad mô tả một tình thế khác thường: OKW vẫn là tham mưu của Hitler, trong khi bộ tổng tham mưu lục quân cũng bị kéo vào vai trò gần như tham mưu cá nhân thứ hai. Hai đường tiếp cận cùng lên đỉnh không tự tạo một nơi độc lập để cân đối toàn bộ cuộc chiến.

Đối chiếu tư liệu: [1] [4]

Năm 1942: phân chia chiến trường giúp làm việc nhưng tạo hai chân trời khác nhau

Harrison trình bày quá trình chuyển phía tây sang trách nhiệm trực tiếp của OKW, nổi bật trong tổ chức phòng thủ tháng 3/1942. Đến giai đoạn đầu năm 1943, OKH tập trung ở phía đông, trong khi OKW phụ trách những chiến trường còn lại. Đó là mô tả khu vực trách nhiệm, không phải khẳng định mọi nơi được liệt kê đều đã có một cuộc đổ bộ Đồng minh vào cùng thời điểm. Ranh giới ấy còn có ngoại lệ, chẳng hạn phần dẫn tư liệu phía đông lưu ý vị trí riêng của Phần Lan.

Sự phân chia có lý do công việc: không thể yêu cầu cùng một nhóm theo dõi đầy đủ mọi cuộc khủng hoảng ở một mặt trận khổng lồ rồi vẫn giữ cùng mức chú ý cho phía tây và các vùng khác. Nó giúp ban tác chiến OKW tập trung vào những nhiệm vụ ngoài Liên Xô. Nhưng cái được ở chuyên sâu có thể đi cùng cái mất ở tổng hợp. Mỗi cơ quan phát triển một chân trời ưu tiên theo chiến trường mình chịu trách nhiệm, còn người giải quyết xung đột giữa những chân trời ấy ngày càng chỉ còn Hitler.

Đối chiếu tư liệu: [2] [4]

Phía tây: thiếu quyền chung ngay tại chiến trường là một hệ quả cụ thể

Trong chương về quân đội Đức tại Pháp, Harrison chỉ ra OB West không được trao một vị trí chỉ huy liên quân đầy đủ. Việc phối hợp lục quân với không quân và hải quân phụ thuộc nhiều vào liên lạc cùng hợp tác giữa những người chỉ huy. Một tư lệnh chịu trách nhiệm bảo vệ khu vực vì vậy không nhất thiết có quyền điều khiển mọi phương tiện ảnh hưởng đến việc bảo vệ khu vực ấy. Trách nhiệm về kết quả và quyền đối với công cụ không hoàn toàn đi cùng nhau.

Điều này khác câu hỏi quân chủng nào nhận nhiều thép hoặc nhiên liệu hơn. Ngay cả khi một lực lượng đã hiện diện trong khu vực, việc nó nhận nhiệm vụ từ đâu và ai có thể thay đổi nhiệm vụ vẫn quan trọng. Khi mỗi bên giữ một đường chỉ huy riêng lên trên, thỏa thuận tại chỗ có thể phải chờ một sự phê chuẩn khác. Không phải mọi phối hợp đều thất bại; người chỉ huy vẫn có thể cộng tác. Nhưng một cấu trúc dựa quá nhiều vào sự hợp tác không được bảo đảm sẽ mong manh khi tình hình đổi nhanh hoặc mục tiêu các bên không trùng nhau.

Đối chiếu tư liệu: [2] [1]

Ai tổng hợp điều không thuận lợi trước khi Hitler quyết định?

Một bộ tham mưu chung có ích khi nó buộc các đề xuất cạnh tranh đối diện cùng một bài toán: tình thế toàn cuộc chiến, giả định về đối thủ và những rủi ro có thể chấp nhận. Trong hệ thống được Harrison mô tả, khi OKW nhận trách nhiệm điều hành những chiến trường riêng, khả năng đứng ngoài để cân đối chung của nó cũng yếu đi. Nó không chỉ là người nghe các bên mà trở thành một bên có nhiệm vụ cần bảo vệ. Tên cơ quan không xóa được sự thay đổi chức năng ấy.

Cấp dưới có thể trình phương án lên Hitler để giải quyết vấn đề của mình, nhưng chưa chắc đã tạo được một đánh giá tổng hợp độc lập trước khi ông quyết định. Nếu thông tin từ phía đông và phía tây đi qua những nhóm khác nhau, mâu thuẫn có thể chỉ gặp nhau ở đỉnh. Khi đó, khả năng kiểm tra tương thích phụ thuộc vào thời gian và cách xử lý của một cá nhân. Quyền lực rất lớn không đem lại khả năng quan sát vô hạn; một quyết định nhanh cũng không có nghĩa các giả định đã được đối chiếu đầy đủ.

Tuy nhiên, cấu trúc không được dùng để xóa lựa chọn của con người. Keitel, Jodl, các tổng tham mưu trưởng và tư lệnh vẫn đề xuất, phản biện hoặc chấp thuận. Một số người còn có lợi ích khi giữ đường tiếp cận riêng thay vì chấp nhận cơ quan chung ràng buộc mình. Vì vậy, câu chuyện không phải một tổ chức tốt bị một cái tên xấu làm hỏng. Nó là lịch sử của các chức vụ, mối quan hệ và hành động đã cùng khiến nhu cầu phối hợp không chuyển thành thẩm quyền phối hợp bền vững.

Đối chiếu tư liệu: [1] [2] [3] [4]

Đọc xung đột mà không phục hồi huyền thoại các tướng vô can

Nguồn về cơ cấu chỉ huy thường gồm tài liệu Đức bị thu giữ, nhật ký và lời kể sau chiến tranh. Phần giới thiệu tư liệu Moscow to Stalingrad lưu ý hồ sơ OKH còn nhiều nhưng không đầy đủ; nhật ký Halder cũng có giới hạn thời gian. Điều đó cần thiết khi dùng nguồn để dựng lại bất đồng. Không có bản ghi của một cuộc phản đối không luôn chứng minh phản đối không tồn tại, nhưng một hồi ký tuyên bố người viết đã thấy hết cũng không đủ để coi đó là sự thật.

Các công trình chính thức hậu chiến của lục quân Mỹ hữu ích vì đối chiếu nhiều tài liệu, song vẫn phải đọc cùng nghiên cứu về sự đồng lõa của giới chỉ huy. Một tướng muốn thống nhất tham mưu có thể đang tìm cách tiến hành hiệu quả hơn chính cuộc chiến xâm lược mà ông chấp nhận. Năng lực nghề nghiệp và trách nhiệm chính trị không loại trừ nhau. Cũng không có cơ sở để bảo đảm chỉ cần hợp nhất hai bộ tham mưu là Đức đảo ngược được sức mạnh và lựa chọn của các đối phương.

Xung đột OKW–OKH làm suy yếu khả năng nối những quyết định riêng thành chiến lược chung. Nó tạo những chỗ phải chờ, những góc nhìn không được kiểm tra cùng nhau và một mức phụ thuộc cao vào Hitler. Nhưng đây là một cơ chế góp phần giải thích kết quả, không phải nguyên nhân duy nhất của thất bại. Đặt nó đúng phạm vi giúp hiểu sự nguy hiểm của một bộ máy có nhiều người làm việc và nhiều quyền lực, trong khi thiếu một nơi có thể cân đối nhiệm vụ với nhau trước khi cuộc chiến buộc các mâu thuẫn trả giá.

Đối chiếu tư liệu: [1] [2] [3] [4]

Tài liệu tham khảo và cách đọc nguồn

Các liên kết dưới đây cung cấp tư liệu hoặc nghiên cứu đối chiếu. Những phân tích về lựa chọn chiến lược là phần diễn giải của bài; các tình huống “nếu” là giả định, không phải sự kiện đã xảy ra.

  1. German Armed Forces High Command — United States Holocaust Memorial Museum
  2. Gordon A. Harrison, Cross-Channel Attack, Chapter IV: The German Army in France — US Army, Center of Military History; preserved online edition
  3. Draft and final decree on command of the Wehrmacht (3–4 February 1938), No. 29 — Bundesarchiv, Akten der Reichskanzlei
  4. Moscow to Stalingrad: Decision in the East — Bibliographical Note on OKW and OKH records — US Army, Center of Military History; digital edition HyperWar