NỘI BỘ ĐỨC QUỐC XÃ · NGHIÊN CỨU 092
Tại sao Goering thất bại trong lời hứa tiếp tế cho Stalingrad?
Göring thất bại vì lời bảo đảm tiếp tế không tương ứng với năng lực duy trì một cầu hàng không cho cả Tập đoàn quân 6. Thiếu máy bay sử dụng được chỉ là một phần: còn cần phi hành đoàn, bảo dưỡng, sân bay, thời tiết phù hợp, tuyến bay được bảo vệ và khả năng tiếp nhận hàng trong vòng vây. Những giới hạn ấy đã bị cảnh báo trước khi kết quả cuối cùng rõ ràng. Quyết định giữ quân biến một hoạt động có thể hỗ trợ chiến đấu thành điều kiện sống còn mà hệ thống vận tải không đủ sức đáp ứng.

Máy bay vận tải Junkers Ju 52 tại một sân bay dã chiến trên lãnh thổ Liên Xô năm 1942. Nguồn lưu trữ không xác nhận đây là Stalingrad.
Bundesarchiv, Bild 101I-792-0140-35A / Ziepke / CC-BY-SA 3.0; thu nhỏ và chuyển WebP, không tô màu hoặc phục dựng; bản chuyển đổi giữ cùng giấy phép khi áp dụng. · Nguồn: Bundesarchiv · CC BY-SA 3.0 Germany
Những mốc cần đặt cạnh nhau
- 19/11/1942
- Liên Xô mở phản công làm thế trận Đức quanh Stalingrad tan vỡ.
- 21–24/11/1942
- Cảnh báo tiếp tế, lời bảo đảm của Göring và quyết định giữ quân xuất hiện trong chuỗi lựa chọn cấp cao.
- 23/11/1942
- Vòng vây Tập đoàn quân 6 khép lại.
- 24/12/1942
- Hồng quân đánh sân bay Tatsinskaya, làm khó thêm hệ thống không vận.
- Đầu 1943
- Tiếp tế không đáp ứng nhu cầu; những tổn thất còn ảnh hưởng lực lượng và huấn luyện không quân.
Tháng 11/1942: lời bảo đảm đến trong lúc cửa sổ lựa chọn đang khép
Cuộc phản công của Liên Xô bắt đầu ngày 19/11/1942 và vòng vây khép lại ngày 23/11. Nghiên cứu của Williamson Murray đối chiếu các cảnh báo trong những ngày ấy: Wolfram von Richthofen và các đầu mối không quân tại mặt trận nói năng lực vận tải không đủ, trong khi Göring bảo đảm với Hitler rằng Luftwaffe có thể tiếp tế. Không có một tập thể chuyên môn cùng nói một điều. Các thông điệp trái nhau đi lên trong một bộ máy có uy tín và lợi ích khác nhau.
Ngày 24/11, Hitler yêu cầu Paulus giữ vị trí và bảo đảm việc tiếp tế bằng đường không. Một lời hứa có ích về chính trị vì nó cho phép tiếp tục phương án lãnh đạo muốn giữ. Nhưng về quân sự, lời hứa đã nhận một nghĩa vụ có thể kiểm tra bằng lượng hàng đến nơi mỗi ngày. Không thể dùng tổng số máy bay trên danh sách để thay câu trả lời. Nếu thiếu bất kỳ mắt xích nào từ kho tới người nhận, khối lượng dự tính không trở thành khẩu phần, đạn hoặc nhiên liệu ngoài thực địa.
Từ Demyansk đến Stalingrad: kinh nghiệm có thật nhưng điều kiện đã khác
Các hoạt động tiếp tế ở Demyansk trước đó góp phần khiến lãnh đạo tin cầu hàng không có thể giữ lực lượng bị vây. Thành công ấy không phải huyền thoại hoàn toàn: quân Đức đã sử dụng vận tải và cả nguồn lực huấn luyện để duy trì một khu vực bị bao vây. Nhưng việc một phương pháp từng làm được không xác định nó có thể làm ở quy mô, khoảng cách và mức uy hiếp khác. Cần so sánh những điều kiện tạo ra thành công chứ không chỉ so tên nhiệm vụ.
Nghiên cứu kỹ thuật do lục quân Mỹ công bố nêu những thuận lợi của trường hợp trước: đoạn bay qua vùng địch hẹp hơn, khả năng bảo vệ và sân bay nhận hàng tương đối thuận lợi. Ở Stalingrad, sự tiến quân tiếp theo của Liên Xô làm đường bay dài và nguy hiểm hơn. Tài liệu kỹ thuật hậu chiến có xu hướng tôn vinh nỗ lực người thực hiện nên phải đối chiếu với Murray cùng nghiên cứu về Hồng quân. Giá trị sử dụng ở đây là sự khác biệt về điều kiện, không phải một lời bào chữa rằng mọi cấp dưới đều đã làm đúng.
Một ngày đẹp trời không phải năng lực tiếp tế cho cả mùa đông
Murray nêu ước tính của Tập đoàn quân 6 khoảng 600 tấn mỗi ngày, trong khi khả năng huy động ban đầu chỉ đạt khoảng 350 tấn ngay cả trong điều kiện tốt nhất theo tính toán được ông dẫn. Những số này thuộc một thời điểm và cách tính cụ thể; không nên ghép với một mức nhu cầu khác rồi tạo cảm giác mọi nguồn đều dùng cùng một chuẩn. Điều quan trọng là chênh lệch giữa yêu cầu thường xuyên với khả năng chỉ đạt được khi các điều kiện thuận lợi cùng có mặt.
Một chuỗi ngày thời tiết xấu không chỉ làm mất hàng của riêng những ngày đó. Nó làm thiếu hụt tích lũy trong khi người và phương tiện vẫn tiêu dùng. Ngày bay lại được phải cung cấp cả nhu cầu mới lẫn phần thiếu trước đó nếu muốn phục hồi dự trữ. Bởi vậy, một ngày giao được nhiều hàng không chứng minh cầu hàng không bền vững. Cần xét bình quân có thể duy trì, những khoảng gián đoạn và mức dự trữ còn lại bên trong vòng vây, thay vì chọn một thành tích cao nhất làm đại diện cho toàn chiến dịch.
Máy bay có trong biên chế chưa chắc có thể cất cánh
William E. Hiestand mô tả Luftwaffe phải rút Ju 52 và phi hành đoàn khỏi các trường huấn luyện, cùng những nguồn dân sự và công vụ, để tăng lực lượng vận tải. Những máy bay ấy không tự chuyển thành một phi đội sẵn sàng cho mùa đông ở mặt trận. Cần sửa đổi, trang bị thông tin, bảo vệ và chuẩn bị kỹ thuật. Áp lực đưa máy bay tới nhanh có thể làm sân bay phía trước đông lên bằng những chiếc còn chưa đủ điều kiện hoạt động.
Đây là khác biệt giữa quyền trưng dụng với năng lực sử dụng. Göring có thể yêu cầu tập hợp thêm phương tiện, nhưng người dưới vẫn phải biến phương tiện thành máy bay có tổ lái phù hợp, phụ tùng và chu kỳ bảo dưỡng. Một đội bay chắp từ nhiều nguồn còn kéo theo nhu cầu kỹ thuật khác nhau. Nếu đếm mọi chiếc đã được điều tới như sức vận tải ngang nhau, cấp chỉ huy sẽ nhận một hình ảnh thuận lợi hơn khả năng thực tế. Quyết định từ tổng hành dinh không xóa được thời gian cần để khắc phục sự khác biệt ấy.
Bốc hàng, hạ cánh và đưa thương binh ra: hệ thống có nhiều điểm nghẽn
Ju 52 là máy bay vận tải chủ yếu, còn những kiểu máy bay ném bom được đưa sang chở hàng phải làm công việc chúng không được tối ưu để thực hiện. Hiestand lưu ý việc sử dụng He 111 đòi hỏi xử lý hàng qua cấu trúc khoang khác với một vận tải cơ chuyên dụng. Có thêm máy bay không bảo đảm cùng một tốc độ bốc dỡ hoặc cùng tải hữu ích. Nhiên liệu cho bản thân chuyến bay cũng phải được bảo đảm ở đầu xuất phát.
Ở đầu nhận, sân bay cần đủ điều kiện cho máy bay hạ, dỡ hàng và cất cánh trở lại, nhiều chuyến còn đưa người bị thương ra ngoài. Hỏng hóc hoặc gián đoạn tại đây tác động ngược tới những chuyến tiếp theo. Nếu nhiều máy bay cùng đến trong một cửa sổ thời tiết ngắn, khả năng xử lý mặt đất trở thành giới hạn. Cầu hàng không vì vậy là một hệ thống hai đầu và đường nối giữa chúng. Chỉ tăng một thành phần không tự làm sản lượng toàn chuỗi tăng theo cùng tỷ lệ.
Hồng quân đánh vào chính điều kiện để lời hứa có thể thực hiện
Phòng không và máy bay tiêm kích Liên Xô làm đường tiếp tế không chỉ là chuyến đi qua thời tiết khắc nghiệt. Hồng quân còn tiếp tục tiến công các khu vực căn cứ và đường tiếp cận. Cuộc đánh vào sân bay Tatsinskaya ngày 24/12/1942 được Hiestand nêu như một đòn giáng vào lực lượng và nơi tổ chức không vận. Mất một sân bay ngoài vòng vây có thể làm những chuyến còn lại xa hơn, giảm số lượt có thể thực hiện và tăng nhu cầu bảo vệ.
Nghiên cứu của Yan Mann tại National WWII Museum đặt kết quả Stalingrad trong quá trình Hồng quân học cách tổ chức và sử dụng lực lượng, thay cho hình ảnh đối thủ chỉ chờ quân Đức tự mắc lỗi. Cách tiếp cận ấy quan trọng với câu chuyện không vận: Liên Xô không chỉ là yếu tố làm phép tính Đức sai đi, mà là bên chủ động phá điều kiện của phép tính. Khả năng tiếp tế suy giảm vì một hệ thống thiếu dự trữ phải hoạt động trước đối phương đang cố làm chính hệ thống đó đứt gãy.
Rút từ trường huấn luyện là vay năng lực của tương lai
Luftwaffe không thiếu thiện chí điều động theo nghĩa đơn giản không chịu đưa thêm thứ gì ra mặt trận. Họ rút phương tiện và người từ huấn luyện, chuyển đổi máy bay và chấp nhận tổn thất lớn. Nhưng các biện pháp ấy bộc lộ một sự đánh đổi sâu hơn: phi công hướng dẫn và máy bay huấn luyện được dùng cho tiếp tế trước mắt sẽ không đồng thời tạo ra các tổ lái mới. Murray coi không vận Stalingrad và Tunisia là gánh nặng lớn đối với khả năng đào tạo về sau.
Từ góc độ tổ chức, lời hứa ban đầu không chỉ tiêu dùng lực lượng có sẵn. Nó tạo sức ép tiếp tục bù đắp bằng những nguồn lực có công việc khác. Nếu không tính chi phí thay thế, việc tăng số máy bay vận tải có thể trông như một cải thiện thuần túy. Nhưng sức chiến đấu tương lai bị thu hẹp trong khi nhiệm vụ hiện tại vẫn không đạt mức cần thiết. Đó là cái giá của một cam kết không có giới hạn khả thi: bộ máy càng cố thực hiện, phần thiệt hại có thể lan càng xa khỏi nơi cam kết được đưa ra.
Vì sao đây là thất bại của một cam kết, không chỉ một con người khoác lác?
Murray cho rằng Göring có thể đã hy vọng phục hồi uy tín; cách giải thích động cơ ấy phải được nhận diện là nhận định sử học. Những gì kiểm tra được trực tiếp hơn là cảnh báo đã tồn tại, lời bảo đảm được chọn và lượng tiếp tế cần thiết không được duy trì. Jeschonnek cùng những cấp tham mưu khác không tạo được một phản biện đủ mạnh, trong khi Hitler tiếp tục giữ nhiệm vụ. Vì vậy, trách nhiệm không biến mất ở các tầng khác chỉ vì Göring đã nói một câu quyết định.
Cũng không thể lấy thất bại không vận làm bằng chứng chắc chắn một cuộc phá vây ở bất kỳ thời điểm nào đều cứu được toàn bộ đạo quân. Khả năng di chuyển thay đổi theo nhiên liệu, sức khỏe, đối phương và thời điểm. Câu hỏi khác đó cần hồ sơ riêng. Điều trường hợp này chứng minh là lời hứa không vận đã được dùng để giữ một lực lượng trong tình thế mà sinh tồn ngày càng phụ thuộc vào một mức tiếp tế không thể tạo ra bằng những phương tiện còn lại.
Một cam kết có trách nhiệm phải nối mục tiêu với năng lực thường xuyên, dự trữ cho gián đoạn và khả năng đối thủ phá hệ thống. Ở Stalingrad, các bộ phận được huy động quyết liệt nhưng không tạo đủ năng lực tổng thể. Phân tích ấy làm rõ vì sao thêm quyết tâm, thêm loại máy bay hay thêm một ngày bay thuận lợi đều không sửa được khoảng cách cốt lõi. Lời bảo đảm đã nhận thay cho một đánh giá hệ thống, còn người bị vây phải chịu hậu quả của sự thay thế đó.
Tài liệu tham khảo và cách đọc nguồn
Các liên kết dưới đây cung cấp tư liệu hoặc nghiên cứu đối chiếu. Những phân tích về lựa chọn chiến lược là phần diễn giải của bài; các tình huống “nếu” là giả định, không phải sự kiện đã xảy ra.
- Williamson Murray, Strategy for Defeat: The Luftwaffe 1933–1945, Chapter V — Air University Press; digital edition HyperWar
- William E. Hiestand, The Luftwaffe’s Stalingrad Airlift — The Transport Fleet that Failed (19 March 2023) — Osprey Publishing
- Military Improvisations During the Russian Campaign, Chapter 7: Supply by Airlift and Aerial Delivery Containers — US Army military history; preserved CMH online edition
- Yan Mann, Stalingrad: Experimentation, Adaptation, Implementation (7 September 2022) — The National WWII Museum