BÓNG MA Tủ sách chiến lượcBóng Ma Thế Kỷ

NỘI BỘ ĐỨC QUỐC XÃ · NGHIÊN CỨU 082

Goering từ anh hùng không quân thành nhân vật quyền lực ra sao?

Göring trở thành một nhân vật quyền lực nhờ chuyển đổi nhiều nguồn lợi thế: danh tiếng phi công Thế chiến I giúp tiếp cận giới tinh hoa; vai trò trong NSDAP đưa ông vào nghị viện; việc kiểm soát cảnh sát Phổ cung cấp công cụ cưỡng chế; không quân và Kế hoạch Bốn năm mở thêm quyền phân phối nguồn lực. Không chức vụ nào tự giải thích toàn bộ sự thăng tiến ấy. Câu hỏi trung tâm là vì sao Hitler cần một người có thể nối các thế giới khác nhau và vì sao sự tín nhiệm đó không bảo đảm quyền lực của Göring luôn tăng.

Hermann Göring đến dự phiên khai mạc Reichstag ngày 30 tháng 8 năm 1932

Hermann Göring đến dự phiên khai mạc Reichstag ngày 30 tháng 8 năm 1932.

Tác giả/cơ quan: Không rõ tác giả. Bundesarchiv, Bild 102-13803 / CC-BY-SA 3.0; thu nhỏ và chuyển WebP, không tô màu hoặc phục dựng; bản chuyển đổi giữ cùng giấy phép khi áp dụng. · Nguồn: Bundesarchiv · CC BY-SA 3.0 Germany

Những mốc cần đặt cạnh nhau

1918
Göring nhận Pour le Mérite và sau đó chỉ huy đơn vị tiêm kích Richthofen.
30/8/1932
Trở thành chủ tịch Reichstag.
1933
Nắm quyền cảnh sát Phổ và chức Bộ trưởng Hàng không.
1936–1937
Phụ trách Kế hoạch Bốn năm; thành lập Reichswerke Hermann Göring.
19/7/1940
Được phong Reichsmarschall.
31/7/1941
Giao Heydrich chuẩn bị và phối hợp các biện pháp về “giải pháp cuối cùng”.

Danh tiếng quân sự là vốn chính trị, chưa phải quyền cai trị

Năm 1918, Hermann Göring đã là một phi công nổi tiếng của Đức. Ông nhận huân chương Pour le Mérite vào tháng 5 và nắm quyền chỉ huy đơn vị tiêm kích Richthofen trong tháng 7. Những mốc này, được DHM ghi nhận, giúp hiểu tên tuổi mà ông mang vào chính trị sau chiến tranh. Chúng không phải chứng nhận cho chương trình chính trị về sau, càng không thể được dùng để làm nhẹ trách nhiệm của một lãnh đạo Quốc xã.

Một phong trào cực đoan cần nhiều hơn người tham gia đánh nhau trên đường phố. Nó cần người có thể xuất hiện trước sĩ quan, doanh nhân và những gia đình có địa vị mà không lập tức bị coi là một kẻ ngoài cuộc. Hồ sơ quân sự của Göring tạo một dạng uy tín dễ nhận diện đối với các nhóm ấy. Khả năng tiếp cận không đồng nghĩa mọi người tiếp xúc đều ủng hộ, nhưng làm giảm một rào cản ban đầu cho việc vận động.

Göring gia nhập NSDAP năm 1922 và tham gia cuộc đảo chính tại Munich năm 1923. Thất bại khiến ông bị thương và phải trốn ra nước ngoài. Trình tự này chống lại hình ảnh một cuộc thăng tiến êm thấm nhờ hào quang cựu binh. Danh tiếng là tài sản có thể sử dụng, còn biến nó thành địa vị bền vững vẫn đòi hỏi tổ chức, quan hệ và những cơ hội chính trị chưa chắc xuất hiện.

Đối chiếu tư liệu: [1] [2]

Người môi giới mở cửa cho phong trào

Sau khi trở lại Đức năm 1927, Göring dùng quan hệ xã hội để tìm nguồn tài chính cho NSDAP. DHM ghi nhận hoạt động của ông trong việc đưa đại diện công nghiệp, quân đội và quý tộc đến gần phong trào. Với Hitler, giá trị của một người như vậy nằm ở khả năng dịch thông điệp của đảng sang ngôn ngữ những người nắm tiền và địa vị có thể tiếp nhận.

Người môi giới không chỉ chuyển tiền hoặc sắp xếp một cuộc gặp. Ông có thể làm các bên tin rằng những nhu cầu của họ tương thích: giới bảo thủ muốn trật tự và chống cộng; đảng muốn nguồn lực và sự thừa nhận; Hitler muốn bớt bị cô lập. Nhưng sự tương thích có thể chỉ là tạm thời. Những người nghĩ họ đang thuê sức mạnh quần chúng có nguy cơ không kiểm soát được người nhận sự bảo trợ.

Göring trở thành đại biểu Reichstag năm 1928 và được bầu làm chủ tịch nghị viện ngày 30 tháng 8 năm 1932. Chức vụ tạo một diện mạo nhà nước cho người của một phong trào chống dân chủ. Không thể từ vị trí trong nghị viện suy rằng ông chấp nhận nghị viện như giới hạn lâu dài đối với quyền lực. Trên thực tế, sự hiện diện hợp thức trong thiết chế cùng tồn tại với mục tiêu phá bỏ khả năng cạnh tranh của đối thủ.

Đối chiếu tư liệu: [2] [3]

Cảnh sát Phổ biến vị thế chính trị thành khả năng cưỡng chế

Sau khi Hitler được bổ nhiệm làm thủ tướng ngày 30 tháng 1 năm 1933, Göring tiếp nhận quyền kiểm soát bộ máy cảnh sát Phổ thông qua chức vụ trong chính quyền bang. Đây là bước chuyển quan trọng hơn một sự thêm tên vào danh thiếp. Phổ là địa bàn lớn, có lực lượng và cơ sở hành chính mà phong trào cần để chuyển bạo lực thành hành động được nhà nước hỗ trợ.

Việc thay nhân sự chỉ huy và sử dụng các lực lượng Quốc xã làm cảnh sát phụ trợ giúp phá tính độc lập của bộ máy. Những người chống chế độ không còn chỉ đối mặt một nhóm gây rối bên ngoài hội trường; họ đối mặt cơ quan có thể khám xét, bắt giữ và đóng cửa nơi hoạt động. Sự kết hợp ấy làm thay đổi điều kiện tranh cử và khả năng tổ chức của đối thủ ngay trong những tháng đầu năm 1933.

Gestapo phát triển từ hệ thống cảnh sát chính trị, và Göring giữ vai trò quan trọng trong việc xây dựng cơ quan tại Phổ. Nhưng quyền ấy không nằm nguyên trong tay ông mãi mãi. Năm 1934, Himmler giành vị trí lãnh đạo thực tế ngày càng lớn trong bộ máy này. Chuyển một phần quyền cảnh sát không đồng nghĩa Göring lập tức bị loại khỏi trung tâm: ông còn những nguồn quyền lực khác mà Himmler chưa thay thế được.

Đối chiếu tư liệu: [1] [2] [3]

Không quân và kinh tế: hai đường cung cấp nguồn lực

Göring là Bộ trưởng Hàng không từ năm 1933; vai trò chỉ huy Luftwaffe gắn với việc công khai lực lượng không quân năm 1935. Cần tách hai mốc để không coi mọi chức danh đã có cùng nội dung ngay từ đầu. Tái vũ trang tạo cho ông một thiết chế có ngân sách, đội ngũ và quan hệ công nghiệp riêng, mở rộng khả năng ảnh hưởng ngoài phạm vi tổ chức đảng.

Năm 1936, Hitler đặt Göring phụ trách Kế hoạch Bốn năm. Nhiệm vụ chuẩn bị kinh tế cho chiến tranh cho phép một đặc phái viên vượt qua ranh giới giữa các bộ vốn có chức năng chuyên môn. Vấn đề không chỉ là ông tự mình hiểu kỹ thuật sản xuất đến đâu. Quyền quyết định ưu tiên, đòi vật tư và triệu tập người có chuyên môn có thể tạo ảnh hưởng rất lớn ngay cả khi công việc được thực hiện bởi các cơ quan khác.

Năm 1937, Reichswerke Hermann Göring được thành lập. Mạng lưới công nghiệp và chức trách nhà nước giúp quyền lực kinh tế có nền tảng tổ chức. Tuy nhiên, đừng suy từ sự mở rộng đó rằng mọi doanh nghiệp hoặc bộ trưởng đều trở thành công cụ không có tiếng nói. Tranh chấp với những người nắm quyền tài chính, sản xuất và lao động vẫn tồn tại; chính sự chồng lấn làm Hitler tiếp tục giữ vị trí phân xử.

Đối chiếu tư liệu: [1] [2] [3]

Nhiều chức vụ có thể hỗ trợ nhau, nhưng cũng tạo ra điểm yếu

Danh mục chức vụ do Göring và luật sư xác nhận tại Nuremberg cho thấy cùng một người đứng ở nhiều đầu mối đảng, chính quyền và quân sự. Đó là nguồn trực tiếp hữu ích để vẽ bản đồ quyền hạn. Nó không tự đo được thời gian, năng lực hay ảnh hưởng thực tế mà ông dành cho mỗi công việc. Có chức vụ trên giấy và buộc được người khác thực hiện một ưu tiên là hai việc liên quan nhưng không giống nhau.

Sự kiêm nhiệm tạo khả năng đổi chéo nguồn lực. Một quyết định không quân có thể cần đầu tư công nghiệp; một chương trình kinh tế có thể được bảo vệ bằng lập luận quân sự. Người giữ nhiều vai trò có lợi thế khi xác định điều gì cấp bách. Mặt khác, phạm vi quá lớn làm tăng sự phụ thuộc vào cấp dưới và các chuyên gia mà bản thân ông không thể thay thế trong mọi chi tiết.

Các đối thủ có thể khai thác khoảng cách ấy. Himmler phát triển bộ máy an ninh, còn những người khác tìm quyền trực tiếp từ Hitler trong sản xuất hoặc huy động. Nhà nước không trở thành một cơ quan thống nhất chỉ vì các nhân vật cùng phục vụ một lãnh tụ. Quyền lực của Göring phải được hiểu trong một hệ thống có nhiều người giành quyền giải thích ý muốn của Hitler, chứ không phải một vị trí phó lãnh đạo bất biến trong mọi lĩnh vực.

Đối chiếu tư liệu: [1] [2] [3]

Uy tín thành công và trách nhiệm tội ác không tách rời nhau

Ngày 19 tháng 7 năm 1940, Göring nhận cấp bậc Reichsmarschall. Mốc này thuộc thời kỳ uy tín quân sự lên cao sau thắng lợi phía tây. Những thất bại về sau, đặc biệt trong cuộc chiến trên không chống Anh và việc tiếp tế Stalingrad, làm vị thế của ông suy yếu. Tuy nhiên, các chức vụ không biến mất ngay khi một lời hứa quân sự thất bại; sự bảo trợ và lợi ích tổ chức có thể giữ một người trong hệ thống lâu hơn kết quả chuyên môn tưởng như cho phép.

Cũng không thể chỉ kể Göring qua những thất bại tác chiến. Ông có vai trò trong cướp đoạt tài sản, khai thác các vùng chiếm đóng và chính sách bài Do Thái. Ngày 31 tháng 7 năm 1941, ông giao Heydrich chuẩn bị và phối hợp những biện pháp liên quan đến cái mà chế độ gọi là giải pháp cuối cùng. Ngôn ngữ hành chính không làm việc cung cấp thẩm quyền cho bộ máy diệt chủng trở thành hoạt động trung tính.

Sự suy giảm ảnh hưởng trong những năm cuối chiến tranh vì thế không phải đường thoát trách nhiệm. Một người có thể không còn được Hitler nghe theo trong mọi vấn đề nhưng vẫn đã góp phần xây dựng công cụ tội ác và tiếp tục hưởng vị thế trong chế độ. Cách đánh giá cần theo những hành vi cụ thể, không chỉ theo thứ hạng trong cuộc cạnh tranh thân tín.

Đối chiếu tư liệu: [1] [2]

Điểm cuối của một quyền lực vay từ lãnh tụ

Tháng 4 năm 1945, khi Göring đề nghị tiếp nhận việc điều hành trong hoàn cảnh Hitler bị cô lập tại Berlin, người đã trao quyền cũng có thể tước quyền của ông. Sự kiện thuộc câu chuyện kế vị ở giai đoạn cuối, nhưng làm rõ một giới hạn đã có từ trước: danh sách chức vụ rộng không tạo được tính chính đáng độc lập với Hitler. Khi quan hệ tín nhiệm bị coi là phản bội, những bảo đảm cá nhân có thể sụp nhanh.

Đó không phải lời giải rằng Göring chỉ là con rối. Ông đã chủ động vận động, xây mạng lưới, điều hành và cung cấp những phương tiện quan trọng cho chế độ. Quyền lực vay từ lãnh tụ vẫn là quyền lực có hậu quả thật đối với người khác. Sự lệ thuộc ở đỉnh không làm mất năng lực lựa chọn trong những lĩnh vực ông đã kiểm soát.

Nhìn từ đầu tới cuối, con đường của Göring là một chuỗi chuyển đổi giữa uy tín, tiếp cận, chức vụ và nguồn lực. Mỗi bước cho ông công cụ mới nhưng cũng tạo sự phụ thuộc mới. Chính cấu trúc ấy giải thích vì sao một cựu phi công có thể trở thành trung tâm quyền lực, đồng thời vì sao vị trí ấy không được bảo đảm bằng quân hàm hay danh tiếng. Câu chuyện đáng học nằm ở các thiết chế ông đã chiếm lĩnh và những người đã giúp chúng vận hành.

Đối chiếu tư liệu: [1] [2] [3]

Tài liệu tham khảo và cách đọc nguồn

Các liên kết dưới đây cung cấp tư liệu hoặc nghiên cứu đối chiếu. Những phân tích về lựa chọn chiến lược là phần diễn giải của bài; các tình huống “nếu” là giả định, không phải sự kiện đã xảy ra.

  1. Hermann Göring — United States Holocaust Memorial Museum
  2. Hermann Göring 1893–1946 — Deutsches Historisches Museum
  3. Offices and Positions Held by Defendant Hermann Goering, Document 2836-PS — Harvard Law School Library, Nuremberg Trials Project