NỘI BỘ ĐỨC QUỐC XÃ · NGHIÊN CỨU 103
Các tổ chức thanh niên được chế độ Quốc xã huy động ra sao?
Chế độ Quốc xã huy động thanh niên bằng cách giành quyền tổ chức thời gian ngoài trường học, làm suy yếu các hội cạnh tranh, kết hợp hoạt động hấp dẫn với giáo dục ý thức hệ rồi tăng dần cưỡng chế pháp lý. Hitler Youth dành cho nam và các nhánh dành cho nữ không chỉ chuẩn bị người lính tương lai: chúng còn đào tạo những vai trò lao động, chăm sóc và phục vụ chính quyền chiếm đóng. Tuy nhiên, tham gia không có nghĩa mọi thiếu niên đều tin như nhau. Phải phân biệt sức hút, áp lực xã hội, nghĩa vụ bắt buộc và hành vi cụ thể khi chiến tranh diễn ra.

Đội hình Jungsturm Hitler của Hitlerjugend ngày 9/11/1933. Một cảnh diễu hành công khai cho thấy sự huy động thanh thiếu niên qua nghi thức tổ chức; không đại diện cho trải nghiệm của mọi thanh thiếu niên Đức.
Tác giả/cơ quan: Không rõ tác giả theo hồ sơ Bundesarchiv. Bundesarchiv, Bild 146-1980-081-04A / CC-BY-SA 3.0 DE; thu nhỏ và chuyển WebP, không tô màu hoặc phục dựng. Bản chuyển đổi cùng giấy phép. · Nguồn: Bundesarchiv, Bild 146-1980-081-04A; Wikimedia Commons · CC BY-SA 3.0 DE
Những mốc cần đặt cạnh nhau
- 1933
- Các nhóm thanh niên chính trị bị sáp nhập hoặc đàn áp; quá trình loại bỏ đối thủ tiếp tục sau đó.
- 1/12/1936
- Luật Hitler Youth xác lập vai trò giáo dục và thẩm quyền nhà nước.
- 25/3/1939
- Quy định nghĩa vụ thanh niên nêu độ tuổi, nhánh tổ chức và chế tài.
- 1943
- Sư đoàn Waffen-SS Hitlerjugend được thành lập.
- Cuối chiến tranh
- Người trẻ được huy động trong phòng không, cứu trợ và các lực lượng chiến đấu.
Một khoảng thời gian ngoài gia đình trở thành không gian quyền lực
Trước khi có thể huy động cho chiến tranh, chế độ cần làm tổ chức của mình trở thành nơi tuổi trẻ gặp bạn, tham gia hoạt động và tìm sự công nhận. Thể thao, cắm trại và sinh hoạt tập thể có thể tạo những trải nghiệm thực sự hấp dẫn với người tham gia. Nhưng nội dung giải trí không đứng ngoài chính trị nếu tổ chức dùng nó để xác định ai thuộc cộng đồng, ai phải phục tùng và những giá trị nào được thưởng. Việc cảm thấy vui không làm môi trường ấy trở thành trung tính.
Quyền lực ở đây khác một mệnh lệnh đơn lẻ. Khi phần lớn bạn bè cùng tham gia, một thiếu niên có thể chịu áp lực hòa nhập ngay trước khi gặp cảnh sát hoặc điều khoản phạt. Khi các vị trí lãnh đạo nhỏ được trao cho người trẻ, chế độ có thể dùng nhu cầu được tin cậy để huấn luyện sự phục tùng và giám sát đồng lứa. Cách nhìn đó giải thích vì sao huy động cần một mạng lưới thường nhật, không chỉ các buổi duyệt đội đông người. Nó cũng cho phép nhận ra nhiều động cơ có thể tồn tại trong cùng một thành viên.
Đối chiếu tư liệu: [3]
Năm 1933 mở quá trình loại bỏ đối thủ, không kết thúc nó trong một ngày
USHMM mô tả việc các nhóm thanh niên chính trị bị sáp nhập hoặc giải thể nhanh chóng sau khi Quốc xã lên cầm quyền. Nhưng những tổ chức phi chính trị và tôn giáo có thể tồn tại lâu hơn trong thập niên 1930. Vì thế, không nên kể mọi hội đã biến mất cùng ngày và Hitler Youth lập tức kiểm soát toàn bộ thanh niên. Quá trình đồng bộ hóa cần sức ép, đàm phán và các bước đàn áp khác nhau tùy tổ chức.
Sự tồn tại của một hội cạnh tranh có ý nghĩa vì nó cung cấp quan hệ và thẩm quyền thay thế: gia đình, tôn giáo, nghề nghiệp hoặc một truyền thống chính trị khác có thể định hướng người trẻ. Chế độ muốn giảm những nguồn độc lập ấy để sự công nhận và hoạt động tập thể đi qua tổ chức của mình. Đây không phải tranh giành thị phần giải trí thông thường. Khi nhà nước đứng về một tổ chức và có thể trừng phạt đối thủ, khả năng lựa chọn của thiếu niên cùng cha mẹ thay đổi căn bản. Việc một số người còn tìm đường tránh không chứng minh áp lực ấy không tồn tại.
Đối chiếu tư liệu: [3]
Luật ngày 1 tháng 12 năm 1936 đặt yêu sách lên toàn bộ tuổi trẻ
Luật về Hitler Youth năm 1936 xác định vai trò giáo dục của tổ chức bên cạnh gia đình và nhà trường, theo tinh thần Quốc xã. Nó trao nhiệm vụ cho người đứng đầu thanh niên của đảng trong một vị trí nhà nước trực tiếp chịu trách nhiệm trước Hitler. Văn bản cho thấy một tổ chức đảng được gắn thêm thẩm quyền công, khiến việc tham gia không còn có thể được hiểu như lựa chọn giữa những hội tự nguyện ngang hàng.
Cần đọc tuyên bố của luật và hiệu lực thực tế như hai câu hỏi liên quan. Việc chế độ tự nhận bao trùm toàn bộ thanh niên không chứng minh mọi người đã tham gia hay mọi hoạt động được kiểm soát hoàn toàn. Nhưng tuyên bố đó tạo cơ sở để những bước tiếp theo được trình bày như thi hành một quyền đã có. Nó cũng tác động đến cha mẹ: thẩm quyền giáo dục không còn được xem là việc gia đình có thể tự quyết mà không chịu sự can thiệp của đảng. Cạnh tranh về ảnh hưởng được chuyển thành một quan hệ trong đó nhà nước đặt điều kiện cho người nuôi dạy trẻ.
Đối chiếu tư liệu: [1]
Quy định ngày 25 tháng 3 năm 1939 biến yêu sách thành nghĩa vụ cụ thể
Quy định thi hành năm 1939 nêu nghĩa vụ phục vụ của thanh thiếu niên trong độ tuổi từ mười đến mười tám, chia thành những nhánh theo giới và tuổi. Deutsche Jungvolk cùng Hitler-Jugend dành cho nam; Jungmädelbund và Bund Deutscher Mädel dành cho nữ. Văn bản cũng đặt nghĩa vụ đăng ký lên người giám hộ và có chế tài. Đây là bước cần được phân biệt với đạo luật khung năm 1936, thay vì chọn một trong hai năm rồi xóa năm còn lại khỏi câu chuyện.
Việc gọi tất cả thanh niên phải được hiểu trong những điều kiện phân loại của chế độ. Nhà nước Quốc xã vừa cưỡng ép người được coi là thuộc cộng đồng tham gia, vừa loại trừ những người bị xác định là không phù hợp theo tiêu chí chủng tộc. Không thể dùng từ bao trùm để giả định mọi trẻ em sống trong lãnh thổ có cùng địa vị. Cấu trúc ấy giúp chế độ dạy sự thuộc về bằng cả phần thưởng lẫn sự loại trừ: một số được hứa cơ hội trong cộng đồng, số khác bị tước ngay quyền hiện diện trong nó.
Nam và nữ được chuẩn bị cho những vai khác nhau trong cùng dự án
Hoạt động dành cho nam nhấn mạnh sức khỏe, kỷ luật và sự phục vụ phù hợp với quân sự hóa. Các nhóm nữ hướng người tham gia tới những vai được chế độ gắn với phụ nữ, từ chăm sóc đến làm mẹ. Nhưng chia vai không có nghĩa nữ đứng ngoài huy động chính trị. Việc dạy ai đáng được chăm sóc, ai thuộc dân tộc và ai là kẻ thù có thể làm những công việc tưởng như đời thường trở thành phương tiện thực hiện chính sách chủng tộc.
USHMM ghi nhận người trẻ sau đó phục vụ như binh sĩ, cảnh sát, thư ký, y tá và trong các công việc khác của chiến tranh. Sự tiếp nối không có nghĩa một buổi cắm trại chắc chắn tạo ra một hành vi phạm tội về sau. Nó cho thấy một cơ sở chuẩn bị kỹ năng, kỷ luật và cách nhìn mà nhà nước có thể huy động khi cần. Muốn đánh giá trách nhiệm vẫn phải xem tuổi, vai trò và lựa chọn thực tế của từng người. Cùng một môi trường giáo dục không khiến mọi người trở thành những bản sao có cùng hành vi.
Chiến tranh biến huấn luyện thành lao động và phục vụ chiếm đóng
Khi chiến tranh bắt đầu, người đã trưởng thành có thể đi vào quân đội và các cơ quan nhà nước; người nhỏ hơn tham gia cứu trợ và những công việc hậu phương. USHMM cũng mô tả việc nam nữ lớn tuổi hơn đến các vùng bị sáp nhập, góp phần truyền dạy ngôn ngữ và tập quán Đức cho cộng đồng mà chế độ coi cần được Đức hóa. Một hoạt động giáo dục vì thế có thể nằm trong chương trình cai trị một lãnh thổ bị tước quyền tự quyết.
Điều này mở rộng cách hiểu huy động vượt khỏi việc cấp súng. Người trẻ có thể giúp một bộ máy hoạt động qua hồ sơ, chăm sóc, phân phối hoặc truyền dạy. Tính chất của hành vi phải đặt trong bối cảnh: cứu người sau một trận oanh tạc khác với tham gia cưỡng ép dân cư tại vùng chiếm đóng. Không nên san bằng các việc ấy chỉ vì đều được tổ chức điều động. Nhưng cũng không thể lấy hoạt động cứu trợ có thật để làm mọi chức năng khác trở nên vô hại. Chính sự đa dạng nhiệm vụ đòi hỏi người nghiên cứu theo dõi từng nơi và từng thời điểm.
Đối chiếu tư liệu: [3]
Giai đoạn cuối: nhà nước dùng cả những người chưa đủ tuổi trưởng thành
Khi thiếu nhân lực tăng và chiến tranh lan vào các thành phố Đức, thiếu niên được sử dụng trong phòng không và những hoạt động cứu trợ. USHMM ghi nhận sự hình thành sư đoàn Waffen-SS mang tên Hitlerjugend năm 1943, với những người sinh năm 1926. Đây là bước chuyển khác hẳn việc một tổ chức thanh niên chỉ tổ chức thao diễn: con người được chuyển vào lực lượng trực tiếp tham chiến. Không nên đồng nhất tổ chức Hitler Youth với đơn vị quân sự lấy tên nó, dù có quan hệ rõ về nguồn người.
Trong những tháng cuối, Volkssturm huy động nam giới từ mười sáu tới sáu mươi tuổi. Nó cũng là tổ chức khác, không phải một nhánh thanh niên đơn thuần. Sự phân biệt tên gọi giúp nhìn đúng cách chế độ tiếp tục kéo người trẻ qua nhiều cơ chế khi thiếu quân. Những người chưa trưởng thành có thể bị tuyên truyền và cưỡng ép đến chỗ chiến đấu, chịu chết hoặc tham gia các hành vi bạo lực. Ghi nhận họ bị huy động trong điều kiện bất cân xứng không loại trừ việc xem xét trách nhiệm về những hành vi cụ thể mà họ thực hiện.
Đối chiếu tư liệu: [3]
Không tham gia và tham gia đều cần được đọc trong điều kiện thực tế
Một số thanh niên tìm nhóm bạn và cách sinh hoạt ngoài khuôn chế độ, có người chống đối và chịu đàn áp. Nhưng không nên biến mọi cách trốn sinh hoạt thành cùng một chương trình kháng chiến có tổ chức. Những người chỉ muốn giữ âm nhạc, bạn bè hoặc tự do cá nhân vẫn có thể làm nhà nước khó kiểm soát hơn mà không cùng chia sẻ một mục tiêu chính trị. Giữ khác biệt ấy giúp tôn trọng chính động cơ của họ, thay vì viết lại thành một huyền thoại thống nhất.
Ở phía người tham gia, một hồ sơ thành viên cũng không đo được niềm tin riêng. Tuy nhiên, điều đó không khiến lịch sử huy động bất khả nghiên cứu. Luật, quy định, nhiệm vụ và kinh nghiệm được ghi lại cho thấy chế độ đã giành những quyền nào và dùng chúng ra sao. Từ năm 1936 đến năm 1939 rồi tới chiến tranh, quyền can thiệp được tăng lên từng bước. Điều đáng thấy là một tuổi trẻ có thể bị biến thành nguồn lực cho mục tiêu nhà nước trước khi những người trong nó có đầy đủ khả năng đánh giá và từ chối cái giá của sự phục vụ ấy.
Tài liệu tham khảo và cách đọc nguồn
Các liên kết dưới đây cung cấp tư liệu hoặc nghiên cứu đối chiếu. Những phân tích về lựa chọn chiến lược là phần diễn giải của bài; các tình huống “nếu” là giả định, không phải sự kiện đã xảy ra.
- Law on the Hitler Youth, December 1, 1936 — German Historical Institute, German History in Documents and Images
- Youth Service Regulation, March 25, 1939 — German Historical Institute, German History in Documents and Images
- Hitler Youth — United States Holocaust Memorial Museum