BÓNG MA Tủ sách chiến lượcBóng Ma Thế Kỷ

NỘI BỘ ĐỨC QUỐC XÃ · NGHIÊN CỨU 104

Vai trò của phụ nữ trong tuyên truyền và bộ máy chiến tranh Đức

Phụ nữ giữ nhiều vai trò trong tuyên truyền và bộ máy chiến tranh Đức: tổ chức phúc lợi, giáo dục, sản xuất, hành chính, phục vụ quân đội và cả các cơ quan đàn áp. Điều đó vượt xa hình ảnh chế độ quảng bá rằng phụ nữ chỉ thuộc về gia đình. Tuy nhiên, không thể gộp mọi phụ nữ vào một địa vị: người được ưu đãi theo tiêu chuẩn chủng tộc, người tham gia phạm tội, người chống đối và người bị bức hại có hoàn cảnh khác nhau. Muốn hiểu mối quan hệ giữa giới và quyền lực, cần xem chính sách đã trao cơ hội cho ai và chuyển gánh nặng sang ai.

Phụ nữ làm việc trong ngành công nghiệp vũ khí Đức tháng 1 năm 1944

Phụ nữ trong công nghiệp vũ khí Đức, tháng 1/1944. Chú thích lưu trữ mang dấu ấn tuyên truyền thời chiến; ảnh cho thấy công việc sản xuất cụ thể, không đo được toàn bộ điều kiện lao động của phụ nữ.

Tác giả/cơ quan: Không rõ tác giả theo hồ sơ Bundesarchiv. Bundesarchiv, Bild 146-1981-053-22A / CC-BY-SA 3.0 DE; thu nhỏ và chuyển WebP, không tô màu hoặc phục dựng. Bản chuyển đổi cùng giấy phép. · Nguồn: Bundesarchiv, Bild 146-1981-053-22A; Wikimedia Commons · CC BY-SA 3.0 DE

Những mốc cần đặt cạnh nhau

Thập niên 1930
NS-Frauenschaft và Deutsches Frauenwerk mở rộng huy động phụ nữ trong khuôn khổ chế độ.
7/5/1940
Chỉ thị báo chí yêu cầu trình bày lao động nữ trong công nghiệp vũ khí theo hình ảnh tự nguyện và không quá sức.
20/4/1942
Chương trình Sauckel thể hiện thứ bậc giới và quốc tịch trong huy động lao động.
Thời chiến
Phụ nữ phục vụ trong sản xuất, hành chính, chăm sóc, lực lượng phụ trợ và một số vị trí đàn áp.

Hình ảnh người mẹ là một chương trình chính trị có điều kiện

Quốc xã đề cao sinh đẻ và gia đình trong mục tiêu xây dựng cộng đồng dân tộc mà họ định nghĩa theo chủng tộc. Theo USHMM, sự tôn vinh phụ nữ gắn với mong muốn tạo ra dân số mà chế độ coi là phù hợp để tăng sức mạnh và chiếm giữ lãnh thổ. Vì vậy, hình ảnh người mẹ không phải một lời ca ngợi mọi phụ nữ như nhau. Nó đặt một số người ở vị trí được khuyến khích, trong khi những người bị xếp là không đáng sinh sản có thể chịu những biện pháp cưỡng bức.

Chính sự chọn lọc làm tuyên truyền về gia đình trở thành phương tiện quyền lực. Nhà nước không chỉ khuyên một lối sống mà can thiệp vào ai được kết hôn, ai được nhận hỗ trợ và cơ thể nào bị coi là đối tượng quản lý. Các phụ nữ Do Thái, Roma, người bị gán là mang bệnh di truyền hoặc những người bị truy bức khác không nằm trong lời hứa bảo vệ bình đẳng. Cùng một ngôn ngữ về sức khỏe cộng đồng có thể được dùng để thưởng cho người này và tước quyền của người khác. Đó là nội dung phải được giữ khi đọc các hình ảnh có vẻ ấm áp về mẹ và con.

Đối chiếu tư liệu: [1] [2]

Các hội phụ nữ đưa chính trị vào phúc lợi và đời sống gia đình

DHM phân biệt NS-Frauenschaft, một tổ chức trực thuộc đảng, với Deutsches Frauenwerk, một hệ thống có phạm vi liên kết rộng hơn. Dưới Gertrud Scholtz-Klink, các vị trí trong tổ chức phụ nữ nối với những đầu mối khác như cơ quan phụ nữ của Mặt trận Lao động Đức. Những quan hệ ấy cho thấy việc huy động không diễn ra chỉ bằng bài diễn văn của nam lãnh đạo. Một bộ máy gồm những người tổ chức, hướng dẫn và quản lý đã đưa ý thức hệ vào công việc hàng ngày.

Các lớp hướng dẫn làm mẹ, chăm sóc và hoạt động phúc lợi có thể đáp ứng nhu cầu thực, đồng thời củng cố uy tín chế độ và truyền những giới hạn của cộng đồng chủng tộc. Không cần phủ nhận người tham gia có thể thực sự giúp đỡ một gia đình để nhận ra câu hỏi ai được hưởng giúp đỡ. Cũng không nên coi người phụ trách một công việc chăm sóc là tự động đứng ngoài chính trị. Cần xác định họ sử dụng thẩm quyền ra sao, lựa chọn người nhận thế nào và tham gia truyền bá những tiêu chuẩn nào. Quyền lực thường hiện diện qua những việc có vẻ nhỏ hơn một mệnh lệnh bắt giữ.

Đối chiếu tư liệu: [2]

Chỉ thị ngày 7 tháng 5 năm 1940: làm việc trong nhà máy phải trông như thế nào?

Một chỉ thị báo chí ngày 7 tháng 5 năm 1940, được GHDI công bố, cho thấy chế độ muốn kể chuyện phụ nữ trong công nghiệp vũ khí theo cách nào. Việc đưa tin phải nhấn mạnh sự tự nguyện, sự giúp đỡ tích cực và tránh hình ảnh quá sức; không được làm người đọc thấy sản xuất phụ thuộc vào lao động nữ như một sự thiếu hụt đáng lo. Đây là một quyết định cụ thể về thông điệp, giúp quan sát cách tuyên truyền xử lý mâu thuẫn giữa nhu cầu và lý tưởng.

Nếu phụ nữ chỉ được đề cao ở nhà nhưng nhà máy cần họ, bộ máy truyền thông phải nối hai yêu cầu. Nó có thể mô tả việc đi làm như sự mở rộng tự nhiên của lòng tận tụy, thay vì thừa nhận giới hạn của hình mẫu cũ. Chỉ thị không cho biết mọi nữ công nhân cảm thấy gì hay điều kiện tại mọi nhà máy giống nhau. Nó chứng minh người quản lý thông tin biết cách công chúng nhìn công việc là một vấn đề chính trị. Phân tích nguồn này cần giữ khoảng cách giữa hình ảnh được yêu cầu và trải nghiệm lao động thực tế.

Đối chiếu tư liệu: [3]

Năm 1942: bảo vệ phụ nữ Đức bằng cách đẩy gánh nặng ra ngoài

Chương trình Sauckel ngày 20 tháng 4 năm 1942 phản đối một nghĩa vụ lao động phổ quát đối với phụ nữ Đức, viện dẫn sức khỏe và vai trò làm mẹ, trong khi thúc đẩy huy động lao động nước ngoài. Đặt hai phần cùng nhau cho thấy một thứ bậc về ai được chế độ muốn tránh gây thêm gánh nặng và ai có thể bị đưa tới làm việc. Tư tưởng giới gắn trực tiếp với chủng tộc và quốc tịch trong cách phân bổ nguồn lực.

Tuy nhiên, không thể dùng lời phản đối ở một văn bản để kết luận phụ nữ Đức đều không làm việc hoặc không có biện pháp huy động nào khác. Văn bản tự thừa nhận nhiều phụ nữ đang lao động trong điều kiện nặng nhọc. Nó cho biết lập luận của một người có quyền vào một thời điểm, không phải toàn bộ lịch sử việc làm nữ. Cách đọc chính xác làm mâu thuẫn hiện ra rõ hơn: chế độ vừa sử dụng lao động của phụ nữ, vừa muốn trình bày mình như người bảo vệ họ, và sẵn sàng chuyển một phần chi phí sang những phụ nữ không được tính vào cùng cộng đồng ưu tiên.

Đối chiếu tư liệu: [4]

Thư ký, y tá và người phục vụ quân đội không đứng ngoài lịch sử chiến tranh

USHMM liệt kê những vai phụ nữ thực hiện trong bộ máy: giáo viên, nhân viên phúc lợi, thư ký, y tá, người phụ trợ quân đội và cảnh sát, cùng các công việc khác. Vai trò hỗ trợ thường được dùng trong ký ức để tạo cảm giác xa với quyền lực. Nhưng một bộ máy cần thông tin, chăm sóc và tổ chức để hoạt động. Tác động của công việc không thể được đo chỉ bằng việc người đó có mang súng hay trực tiếp ra chiến trường hay không.

Điều này không có nghĩa mọi người làm công việc hành chính đều tham gia một tội ác giống nhau. Cần biết cơ quan nào, nhiệm vụ nào và người thực hiện biết gì. Một người chăm sóc người bị thương có thể làm một công việc khác về bản chất với việc hỗ trợ một chương trình cưỡng bức. Phân biệt không làm nhẹ trách nhiệm; nó ngăn việc quy trách nhiệm dựa vào giới hoặc chức danh. Những hồ sơ về phân công, báo cáo và quyết định cụ thể cần được dùng để nối một cá nhân với hậu quả mà họ góp phần tạo ra.

Đối chiếu tư liệu: [1]

Phụ nữ có thể là người thực hiện bạo lực, không chỉ chứng kiến

Trong số những vai USHMM nêu có người canh giữ trại tập trung. Điều này bác bỏ một giả định phổ biến rằng quyền lực bạo lực hoàn toàn thuộc nam giới và phụ nữ chỉ đi theo. Những người có quyền trực tiếp đối với tù nhân có thể sử dụng nó trong một cơ cấu giam giữ, trừng phạt và khai thác. Đánh giá cần xem hành vi của từng người, nhưng không thể gạt họ ra khỏi lịch sử thủ phạm chỉ vì hình ảnh phụ nữ được tuyên truyền như người chăm sóc.

Ngược lại, không nên kể nữ thủ phạm như những ngoại lệ kỳ dị để toàn bộ trách nhiệm của những người khác biến mất. Cách nhấn mạnh sự quái dị có thể làm người đọc không nhìn thấy vai trò của đào tạo, tổ chức và cơ hội nghề nghiệp trong một hệ thống phạm tội. Cũng không thể dùng sự hiện diện của nữ canh giữ để buộc tội phụ nữ nói chung. Phương pháp hợp lý là xác định quyền lực cụ thể và cách nó được sử dụng, đồng thời xem vì sao cơ quan tuyển, trao quyền và bảo vệ những người thực hiện.

Đối chiếu tư liệu: [1]

Người bị đàn áp và người chống đối không thể bị chìm trong một câu chuyện huy động

Cùng trong thời kỳ ấy, phụ nữ thuộc các nhóm bị nhắm tới chịu tước quyền, triệt sản cưỡng bức, giam giữ và giết hại. USHMM cũng ghi nhận những người phản đối chế độ, trong đó có Sophie Scholl của nhóm Hoa Hồng Trắng bị xử tử. Những trường hợp ấy cho thấy giới không tạo một trải nghiệm thống nhất dưới Quốc xã. Một chính sách có thể cho người này một vị trí trong tổ chức và đưa người khác vào cơ cấu đàn áp.

Không nên biến một người chống đối nổi tiếng thành bằng chứng rằng mọi người có thể hành động với cùng mức rủi ro hoặc cùng nguồn lực. Nhưng sự tồn tại của họ cũng ngăn việc mô tả toàn xã hội không có lựa chọn nào. Khi so sánh phải hỏi người đó ở đâu, được bảo vệ hoặc bị đe dọa thế nào và quyết định trong hoàn cảnh gì. Bằng cách giữ những điều kiện cụ thể, lịch sử có thể ghi nhận lòng can đảm, sự hợp tác và sự cưỡng ép mà không ép tất cả vào một kết luận sẵn có về phụ nữ.

Đối chiếu tư liệu: [1] [2]

Mâu thuẫn giữa lời hứa và nhu cầu đã được quản trị, không tự làm chế độ dừng lại

Những tổ chức phụ nữ, chỉ thị báo chí năm 1940 và chương trình huy động năm 1942 cho thấy một chế độ có thể điều chỉnh cách huy động mà vẫn duy trì ngôn ngữ gia đình và chủng tộc. Mâu thuẫn không nhất thiết dẫn tới việc từ bỏ chính sách. Nó có thể được xử lý bằng cách đổi cách kể, phân loại đối tượng và chuyển gánh nặng sang nhóm có ít quyền hơn. Vì vậy, việc phát hiện tuyên truyền không khớp thực tế là điểm khởi đầu của giải thích, chưa phải toàn bộ kết quả.

Điều quan trọng là lần theo những người và cơ quan đã làm việc điều chỉnh ấy. Scholtz-Klink cùng mạng lưới tổ chức, người soạn hướng dẫn thông tin, người phân bổ lao động và những người thực thi tại nơi làm đều giữ những phần quyền lực khác nhau. Từ đó, vai trò phụ nữ trong chiến tranh Đức hiện ra như lịch sử của những lựa chọn và quan hệ cụ thể. Nó vừa cho thấy sự áp đặt của một trật tự do nam giới thống trị, vừa không xóa năng lực hành động và trách nhiệm của những phụ nữ tham gia duy trì trật tự ấy.

Đối chiếu tư liệu: [1] [2] [3] [4]

Tài liệu tham khảo và cách đọc nguồn

Các liên kết dưới đây cung cấp tư liệu hoặc nghiên cứu đối chiếu. Những phân tích về lựa chọn chiến lược là phần diễn giải của bài; các tình huống “nếu” là giả định, không phải sự kiện đã xảy ra.

  1. Women in the Third Reich — United States Holocaust Memorial Museum
  2. Die NS-Frauenpolitik — Deutsches Historisches Museum
  3. Die Beschäftigung von Frauen in Rüstungsbetrieben, May 7, 1940 — German Historical Institute, German History in Documents and Images
  4. Fritz Sauckel’s Labor Mobilization Program, April 20, 1942 — German Historical Institute, German History in Documents and Images