BÓNG MA Tủ sách chiến lượcBóng Ma Thế Kỷ

NỘI BỘ ĐỨC QUỐC XÃ · NGHIÊN CỨU 090

Cơ chế bổ nhiệm chồng chéo khiến chế độ Hitler hoạt động thế nào?

Bổ nhiệm chồng chéo giúp Hitler giao nhiệm vụ vượt ranh giới giữa các bộ mà không phải xóa bỏ toàn bộ cơ cấu đang có. Người được giao đặc quyền có thể yêu cầu báo cáo, ra chỉ thị và sử dụng nhân lực của cơ quan khác; các bộ vẫn tiếp tục công việc nhưng mất một phần quyền tự quyết. Những sắc lệnh dành cho Göring năm 1936 và Sauckel năm 1942 cho thấy cơ chế ấy cụ thể hơn một khẩu hiệu chia để trị. Chúng cũng cho thấy việc nhận thẩm quyền rất rộng không đồng nghĩa có bộ máy độc lập hoặc kiểm soát được mọi người liên quan.

Nội các của Adolf Hitler ngày 30 tháng 1 năm 1933

Nội các của Adolf Hitler ngày 30 tháng 1 năm 1933. Đây là giai đoạn mở đầu quá trình xây dựng chế độ, trước các thay đổi thể chế trong thời chiến.

Tác giả/cơ quan: Không rõ tác giả. Bundesarchiv, Bild 102-15348 / CC-BY-SA 3.0; thu nhỏ và chuyển WebP, không tô màu hoặc phục dựng; bản chuyển đổi giữ cùng giấy phép khi áp dụng. · Nguồn: Bundesarchiv · CC BY-SA 3.0 Germany

Những mốc cần đặt cạnh nhau

18/10/1936
Göring được giao thực hiện Kế hoạch Bốn năm với quyền yêu cầu báo cáo và ra chỉ thị rộng.
22/10/1936
Quy định tổ chức tận dụng cơ quan hiện có và phân chia các nhóm nhiệm vụ.
21/3/1942
Sauckel nhận nhiệm vụ tổng đại diện sử dụng lao động.
27/3/1942
Göring quy định quyền chỉ thị và những việc Sauckel phải báo cáo trước.
8/1942
Những cuộc họp cấp cao nối yêu cầu sản xuất với việc cưỡng bức đưa lao động từ vùng chiếm đóng.

Ngày 18/10/1936: một nhiệm vụ có thể vượt qua ranh giới các bộ

Sắc lệnh thực hiện Kế hoạch Bốn năm ngày 18/10/1936 trao nhiệm vụ cho Hermann Göring bằng một công thức rất rộng. Ông được ban hành quy định và chỉ thị hành chính, nhận báo cáo từ các cơ quan cao nhất của nhà nước và từ tổ chức đảng, đồng thời ra lệnh cho chúng. Điểm quan trọng không chỉ là thêm một chức danh cho một nhân vật đã mạnh. Sắc lệnh tạo con đường để một nhiệm vụ được Hitler bảo trợ đi xuyên qua những đường phân chia công việc thông thường.

Công thức ấy thay đổi thế thương lượng. Một bộ trưởng không còn có thể chỉ nói nguyên liệu, giá cả hoặc ngoại tệ là lĩnh vực chuyên môn của mình rồi khước từ yêu cầu bên ngoài. Göring có văn bản viện dẫn rằng ông cần những lĩnh vực đó để hoàn thành kế hoạch. Nhưng quyền can thiệp theo nhiệm vụ không tự biến ông thành người thay thế tất cả bộ trưởng. Các cơ quan vẫn tồn tại, giữ hồ sơ và điều hành phần lớn công việc thường ngày; chính sự cùng tồn tại đó làm thẩm quyền mới vừa mạnh vừa cần người khác thực hiện.

Đối chiếu tư liệu: [1] [2]

Sắc lệnh ngày 22/10 giữ lại những người mà nó đặt dưới quyền chỉ thị

Bốn ngày sau, văn bản tổ chức thực hiện của Göring nói sẽ tận dụng tối đa các cơ quan có thẩm quyền và trách nhiệm của chúng tiếp tục được giữ. Cơ quan mới chỉ lập khi thật cần thiết. Đây là chi tiết quan trọng trong hồ sơ Bundesarchiv: nhà nước không đơn giản bị bỏ đi để một cơ cấu đảng hoàn toàn mới làm thay. Một lớp điều hành được đặt lên bộ máy cũ, sử dụng năng lực chuyên môn và nhân sự mà bản thân người được bổ nhiệm chưa có sẵn.

Văn bản chia công việc thành những nhóm về sản xuất nguyên vật liệu, phân bổ nguyên liệu, lao động, nông nghiệp, giá và ngoại tệ. Paul Körner đại diện Göring xử lý công việc thường xuyên; một cơ chế tham gia của các bộ cũng được dự kiến. Những phân công ấy cho thấy quyền lực cần được biến thành lịch làm việc, đầu mối và trách nhiệm cụ thể. Người có chữ ký giao nhiệm vụ vẫn phải chọn ai soạn phương án và ai nắm dữ liệu. Vì thế, quyền đặc biệt không loại bỏ hành chính; nó tổ chức lại sự phụ thuộc bên trong hành chính.

Đối chiếu tư liệu: [2] [1]

Đặc phái viên có thể thay một nhiệm vụ khác mà không đóng một bộ

Phần chú giải hồ sơ ngày 22/10 ghi nhận các ủy nhiệm riêng trước đó dành cho Wilhelm Keppler về kinh tế và nguyên liệu thay thế được thu hồi trong hình thức cũ. Quyền rộng dành cho Göring khiến việc giữ nguyên những ủy nhiệm ấy không còn phù hợp; Keppler được đưa vào công việc của kế hoạch mới. Một sự thay đổi quyền lực vì vậy có thể diễn ra bằng cách sửa quan hệ giữa các nhiệm vụ cá nhân, thay vì công bố một cuộc cải tổ toàn bộ hiến chế.

Cách xử lý cũng bảo lưu ý nghĩa của sự tín nhiệm. Việc thu hồi ủy nhiệm không được trình bày như phủ nhận công lao của Keppler mà như chuyển ông sang một chương trình quan trọng hơn. Điều này giúp hiểu tại sao chức vụ, nhiệm vụ và quan hệ bảo trợ cần được đọc cùng nhau. Giữ được tiếp cận với người bảo trợ có thể có giá trị khi ranh giới công việc thay đổi; nhưng được trấn an về lòng tin không đồng nghĩa tiếp tục có cùng quyền ký hoặc cùng khả năng yêu cầu cơ quan khác hợp tác như trước.

Đối chiếu tư liệu: [2]

Ngày 21/3/1942: Sauckel nhận quyền bằng cách mượn bộ máy lao động

Cuộc chiến kéo dài làm nhu cầu lao động trở thành một vấn đề cấp bách. Sắc lệnh ngày 21/3/1942 giao Fritz Sauckel, vốn là Gauleiter và Reichsstatthalter, nhiệm vụ tổng đại diện sử dụng lao động. Ông thực hiện trong khuôn khổ Kế hoạch Bốn năm và chịu trách nhiệm trực tiếp với Göring. Hai bộ phận của Bộ Lao động, phụ trách tiền lương và bố trí lao động, cùng các cơ quan bên dưới được đặt vào quyền sử dụng của ông để làm nhiệm vụ.

Đó là một kiểu chuyển quyền có chọn lọc. Sauckel không cần tự tuyển một đội ngũ đủ để thay toàn bộ Bộ Lao động trước khi bắt đầu hành động. Ông có thể sử dụng những đường thông tin và hành chính sẵn có trong khi mang một ủy nhiệm khác với chức vụ bộ trưởng thông thường. Việc một lãnh đạo đảng vùng nhận nhiệm vụ xuyên lãnh thổ còn cho thấy cơ chế kiêm nhiệm. Quyền lực mới không chỉ phát sinh từ nơi ông đứng trên sơ đồ bộ máy cũ, mà từ những gì sắc lệnh cho phép ông yêu cầu người khác làm.

Đối chiếu tư liệu: [3] [5]

Ngày 27/3: quyền rộng vẫn có việc phải xin trước

Quy định thực hiện ngày 27/3/1942 làm rõ hơn quan hệ giữa Sauckel với Göring. Các nhóm công việc lao động trong cơ cấu của Göring được giải thể và chuyển nhiệm vụ cho tổng đại diện mới. Sauckel được sử dụng quyền chỉ thị đã được trao cho Göring đối với cơ quan nhà nước, đảng và những đầu mối ở vùng chiếm đóng. Nhưng nếu cần luật mới hoặc sửa luật, ông phải đề xuất lên Göring; các chỉ thị quan trọng về nguyên tắc cũng phải được báo cáo trước.

Vì vậy, không thể đọc chữ toàn quyền rồi kết luận Sauckel hoàn toàn độc lập. Thẩm quyền được mở rộng bằng sự ủy quyền đồng thời giữ một quan hệ phụ thuộc. Người được giao nhiệm vụ có khoảng chủ động rất lớn trong việc tạo kết quả, nhưng người bảo trợ vẫn giữ quyền với những thay đổi nền tảng. Cấu trúc ấy khác với một chức vụ có phạm vi cố định và một quy trình kiểm tra công khai. Nó cho phép mở rộng hành động nhanh, trong khi việc xác định giới hạn phụ thuộc mạnh vào cách cấp trên phân loại điều gì đủ quan trọng để phải xin trước.

Đối chiếu tư liệu: [3] [1]

Speer cần người lao động nhưng không trở thành cấp trên hành chính của Sauckel

Phán quyết Nuremberg về Albert Speer phân biệt rõ hai khả năng thường bị nhập làm một. Speer có quyền rộng đối với sản xuất và là thành viên nổi trội của Hội đồng Kế hoạch Trung ương; ông đòi Sauckel cung cấp lao động cho những ngành thuộc phạm vi mình. Nhưng Speer không nhận quyền kiểm soát hành chính đối với Sauckel. Đòi một đầu ra cần cho sản xuất không có nghĩa nắm toàn bộ bộ máy tuyển người và vận chuyển họ.

Sự phân biệt ấy không làm Speer vô can. Phán quyết xác định ông biết những yêu cầu của mình được đáp ứng bằng lao động bị cưỡng bức và tiếp tục thúc đẩy chương trình. Những cuộc họp với Hitler và Sauckel trong tháng 8/1942 cho thấy các yêu cầu nhân lực được gắn với việc đưa người từ vùng chiếm đóng đến khi cần. Tranh luận quyền hạn diễn ra giữa những người cùng tham gia bóc lột. Không nên kể nó như xung đột giữa một nhà sản xuất thuần túy kỹ thuật với một cơ quan đàn áp hoàn toàn xa lạ.

Về tổ chức, đây là điểm mà cơ chế bổ nhiệm thể hiện cả tác dụng và chi phí. Một đầu mối làm yêu cầu rõ hơn, nhưng quyền yêu cầu, quyền tuyển và quyền sử dụng lao động không nằm gọn trong một tay. Những người có chức trách phải thương lượng, viện dẫn nhiệm vụ và tìm quyết định ở cấp cao. Đối với nạn nhân, sự phân chia ấy không làm cưỡng bức nhỏ đi; nó có thể nối nhiều bộ máy để tạo một sức ép lớn hơn điều mỗi cơ quan riêng lẻ làm được.

Đối chiếu tư liệu: [3] [4]

Một hệ thống có thể huy động được mà vẫn không giải quyết được chồng chéo

Các sắc lệnh cho thấy bổ nhiệm đặc biệt không chỉ tạo hỗn loạn. Chúng xác định người chịu trách nhiệm cho một nhiệm vụ, mở quyền lấy thông tin và tận dụng bộ máy sẵn có. Trong một chế độ huy động cho chiến tranh, những công cụ đó có thể giúp đẩy nhanh hành động. Nhưng hiệu quả trong một việc không chứng minh cấu trúc hợp lý cho tất cả. Khi nhiệm vụ mới chạm trách nhiệm chưa bị xóa của cơ quan cũ, nhu cầu phân xử xuất hiện ngay trong cơ chế được quảng bá để thống nhất hành động.

Điều cần theo dõi là ba lớp khác nhau: văn bản trao quyền, năng lực thực hiện và quan hệ với những người giữ quyền liên quan. Göring có thể ra chỉ thị mà vẫn cần chuyên gia và hồ sơ từ các bộ; Sauckel có thể có bộ máy trong tay mà vẫn phải báo cáo việc quan trọng; Speer có thể yêu cầu lao động mà không trực tiếp quản trị Sauckel. Không lớp nào đủ một mình để giải thích ai mạnh. Chính việc nối chúng quyết định một chức danh được chuyển thành hành động tới đâu.

Nhìn từ những hồ sơ ấy, câu trả lời không phải Hitler bí mật thiết kế trước mọi cuộc tranh chấp. Ông tạo và bảo trợ những nhiệm vụ có thể vượt cấu trúc thông thường; những người nhận nhiệm vụ tổ chức thực hiện, mở phạm vi và gặp giới hạn. Bộ máy vừa giữ các kỹ năng cũ vừa làm quyền quyết định phụ thuộc hơn vào những ủy nhiệm cá nhân. Đó là cách một chế độ có thể duy trì nhiều đầu mối, huy động rất lớn và vẫn thiếu một giới hạn chung có khả năng bảo vệ người bị nó tác động.

Đối chiếu tư liệu: [1] [2] [3] [4] [5]

Tài liệu tham khảo và cách đọc nguồn

Các liên kết dưới đây cung cấp tư liệu hoặc nghiên cứu đối chiếu. Những phân tích về lựa chọn chiến lược là phần diễn giải của bài; các tình huống “nếu” là giả định, không phải sự kiện đã xảy ra.

  1. Ordinance for the Execution of the Four Year Plan (18 October 1936), 1862-PS — Yale Law School, Avalon Project
  2. Erlaß Görings über die Durchführung des Vierjahresplans (22 October 1936), No. 158 — Bundesarchiv, Akten der Reichskanzlei
  3. Decree concerning the Plenipotentiary General for the Utilization of Labor (21 March 1942) and implementing ordinance (27 March), 1666-PS — Yale Law School, Avalon Project
  4. International Military Tribunal: Judgment on Albert Speer — Yale Law School, Avalon Project
  5. Third Reich — United States Holocaust Memorial Museum