BÓNG MA Tủ sách chiến lượcBóng Ma Thế Kỷ

NỘI BỘ ĐỨC QUỐC XÃ · NGHIÊN CỨU 102

Himmler và dự án xây dựng đế chế chủng tộc tại Đông Âu

Dự án đế chế chủng tộc của Himmler nhằm biến Đông Âu thành không gian do người Đức thống trị bằng cách phân loại, cưỡng bức di dời, bóc lột và hủy diệt các cộng đồng bị chế độ coi là không đáng tồn tại. Generalplan Ost là một tập hợp kế hoạch thay đổi theo thời gian, không phải một bản đồ duy nhất đã được thi hành trọn vẹn. Để hiểu dự án ấy cần nối quyền lực cảnh sát của SS với địa chính, thống kê, quy hoạch và chính quyền chiếm đóng. Đây là lịch sử của một chương trình thuộc địa hóa mang tính tội ác, vượt xa việc Himmler chỉ muốn tăng quyền trong nội bộ Đức.

Người Ba Lan mang hành lý trên đường trong cuộc trục xuất tại Wartheland năm 1939

Người Ba Lan bị trục xuất tại Wartheland năm 1939, theo mô tả lưu trữ. Bức ảnh minh họa chính sách cưỡng bức di dời; không tự xác định số phận của từng người trong ảnh.

Bundesarchiv, R 49 Bild-0131 / Wilhelm Holtfreter / CC-BY-SA 3.0 DE; thu nhỏ và chuyển WebP, không tô màu hoặc phục dựng. Bản chuyển đổi cùng giấy phép. · Nguồn: Bundesarchiv, R 49 Bild-0131; Wikimedia Commons · CC BY-SA 3.0 DE

Những mốc cần đặt cạnh nhau

7/10/1939
Himmler được trao thẩm quyền về củng cố dân tộc Đức và các dự án dân cư.
1940–1943
Nhiều biến thể Generalplan Ost được xây dựng trong các cơ quan khác nhau.
7/1941
Quyền về an ninh và định cư mở rộng sang lãnh thổ Liên Xô bị chiếm.
6/1942
Một phiên bản do Konrad Meyer chỉ đạo được gửi tới Himmler.

Ngày 7 tháng 10 năm 1939: quyền quyết định ai được ở lại

Sau cuộc chinh phục và phân chia Ba Lan, Hitler trao cho Himmler chức Đặc phái viên Đế chế củng cố dân tộc Đức ngày 7 tháng 10 năm 1939. USHMM xác định thẩm quyền này liên quan việc bố trí người Đức và chuyển dân tại lãnh thổ bị chiếm. Nó đưa vấn đề dân cư vào phạm vi quyền lực của SS: ai được xác nhận là người Đức, ai có thể nhận đất và cộng đồng nào bị đẩy đi. Quyền quản lý lãnh thổ vì thế gắn với quyền định đoạt căn cước mà nhà nước áp cho từng con người.

Chức vụ mới không chỉ bổ sung một danh xưng. Nó cho phép Himmler tổ chức một dự án nối nhiều cơ quan khác nhau, từ phân loại đến phân phối nhà cửa và đất đai. Khi SS có thể quyết định điều kiện để một gia đình được tính là thuộc cộng đồng được ưu tiên, sự kiểm soát không dừng ở bắt giữ người đối lập. Nó tác động đến nơi sống, tài sản và tương lai của cả những người bị xếp vào những nhóm không có quyền tự lựa chọn. Đây là sự chuyển từ quyền đàn áp sang quyền tái tạo xã hội bằng cưỡng bức.

Đối chiếu tư liệu: [1] [4]

Germanization không đơn giản là dạy tiếng Đức

Tài liệu trong tập Germanization and Spoliation tại Yale cho thấy khái niệm Đức hóa được dùng cho một chương trình sâu hơn việc đổi ngôn ngữ hoặc cơ quan hành chính. Nó bao gồm xóa bản sắc của lãnh thổ bị chiếm, tước tài sản và lựa chọn dân cư theo tư tưởng chủng tộc. Nguồn này là một tập trình bày của công tố kèm các văn bản gốc; khi sử dụng cần phân biệt lời lập luận của bên truy tố với từng tài liệu mà họ đưa ra.

Trong thực tế quyền lực, việc gán một địa bàn là không gian định cư cho người Đức tạo ra câu hỏi ai sẽ chịu mất chỗ ở để người khác chuyển tới. Một ngôi nhà không phải ô trống trên bản đồ. Nó gắn với gia đình, sinh kế và những quan hệ xã hội có trước cuộc xâm lược. Khi hồ sơ chỉ ghi chuyển một số dân đi nơi khác, bạo lực có thể bị giấu trong cách diễn đạt. Phân tích thuộc địa hóa phải khôi phục điều đó: quyền của người mới đến được xây dựng bằng việc tước quyền của những người đang sống tại chỗ.

Đối chiếu tư liệu: [4]

Generalplan Ost là một quá trình hoạch định nhiều phiên bản

Triển lãm nghiên cứu lịch sử của DFG xác định năm biến thể do Himmler cho soạn từ năm 1940 đến năm 1943, trong bộ máy đặc phái viên về dân tộc và RSHA. Những bản khác nhau hợp thành phạm vi gọi là Generalplan Ost. Konrad Meyer đứng ở một đầu mối quan trọng của hoạt động quy hoạch. Sự khác biệt phiên bản có ý nghĩa: phạm vi không gian, thứ tự và biện pháp thay đổi cùng chiến tranh, thay vì tồn tại một văn bản duy nhất với mọi con số bất biến.

Việc kế hoạch thay đổi không làm mục tiêu trở nên vô hại hoặc thiếu thực chất. Một dự án có thể điều chỉnh phương pháp trong khi giữ định hướng bạo lực. Ngược lại, xác định ý định không cho phép khẳng định mọi chi tiết đã được thực hiện. Cần tách tài liệu đề xuất, quyết định được cấp trên tiếp nhận và hành động tại một địa bàn. Ba tầng ấy giúp nhìn đúng mức cả tham vọng lẫn giới hạn của chế độ. Nếu gộp lại, người viết sẽ hoặc phóng đại mức hoàn thành, hoặc dùng sự không hoàn thành để làm nhẹ trách nhiệm về các biện pháp đã gây hậu quả.

Đối chiếu tư liệu: [2] [3]

Bản đồ, thống kê và chuyên môn được đặt vào chương trình chủng tộc

Konrad Meyer cùng các cơ quan tham gia không chỉ vẽ đường hành quân. Họ tính tới đất canh tác, khu định cư và sự bố trí dân cư lâu dài. DFG đặt các hoạt động đó trong mối liên hệ giữa nghiên cứu, quy hoạch và chính sách phạm tội. Những công cụ có vẻ chuyên môn cho phép trình bày mục tiêu chính trị bằng chỉ số, vùng và thời hạn. Chính sự chuyển đổi ấy có thể làm kế hoạch trông giống một nhiệm vụ phát triển nông thôn, dù điều kiện của nó là loại bỏ hoặc làm lệ thuộc người đang sống ở đó.

Chuyên môn không tự tạo ra mục tiêu nhưng có thể cung cấp cách biến mục tiêu thành công việc có thể chia nhỏ và thi hành. Một người quy hoạch cần biết điều gì phải xảy ra để đất được coi là sẵn có. Nếu đất chỉ trống sau khi cư dân bị trục xuất, tính toán diện tích không đứng ngoài hậu quả ấy. Mức trách nhiệm phải xác định qua vai trò và hiểu biết cụ thể; không phải mọi người làm thống kê đều có cùng thẩm quyền. Nhưng danh xưng chuyên gia không tạo ra một vùng vô chính trị khi sản phẩm được thiết kế cho một chương trình phân loại và cưỡng bức.

Đối chiếu tư liệu: [2] [3]

Những con số dự tính không thể được dùng như số người đã chết

DFG cho thấy các bản kế hoạch năm 1941 và năm 1942 khác nhau về cấu trúc chuyển dân, lao động và cách tái tổ chức không gian. Vì vậy, khi sử dụng một tổng số dự kiến, người nghiên cứu phải gắn nó với bản cụ thể và phân biệt những người bị tính để trục xuất, bị giữ làm lao động hay bị nhắm tới bằng các biện pháp khác. Một con số lấy từ dự án không phải thống kê nạn nhân đã được ghi nhận sau chiến tranh.

Không dùng nhầm số liệu không có nghĩa chỉ còn một tranh luận lạnh lùng về cách đếm. Phân loại đã thể hiện việc kẻ chinh phục tự nhận quyền chọn ai được giữ lại và trong điều kiện nào. Cái chết có thể là mục tiêu trực tiếp hoặc hậu quả được dự liệu của lao động cưỡng bức, tước nguồn sống và chuyển dân. Khác biệt phương thức cần được nói rõ, đồng thời không để ngôn ngữ kỹ thuật che đi sự chủ ý. Cách đọc chính xác nối dự tính với biện pháp và nguồn chứng cứ, thay vì tìm một con số lớn để thay cho toàn bộ lời giải.

Đối chiếu tư liệu: [3]

Từ Ba Lan tới Liên Xô: chiến tranh mở rộng phạm vi của dự án

USHMM ghi nhận việc thẩm quyền của Himmler về an ninh và định cư mở rộng sang lãnh thổ Liên Xô bị chiếm trong tháng 7 năm 1941. Chiến tranh không chỉ cung cấp đất cho những người quy hoạch. Nó còn đưa các đơn vị SS, cảnh sát cùng chính quyền chiếm đóng đến những xã hội có thể bị kiểm soát bằng bạo lực. Các cơ quan dân sự và quân sự cũng tham gia, vì quyền lực trên thực địa không thuộc một nhánh duy nhất.

DFG nhấn mạnh kế hoạch vừa đi theo các cuộc chinh phục vừa có lúc đi trước chúng. Điều này giúp giải thích quan hệ hai chiều giữa chiến dịch và dự án thuộc địa. Quân đội chiếm lãnh thổ tạo điều kiện cho việc hoạch định lớn hơn; viễn cảnh một đế chế tương lai lại khuyến khích coi sự chiếm đóng hiện tại là bước đầu của thay đổi vĩnh viễn. Tuy nhiên, các cộng đồng và lực lượng bị tấn công không phải vật liệu thụ động. Sự kháng cự và diễn biến quân sự đặt ra những giới hạn mà giấy tờ tại Berlin không thể tự xóa.

Đối chiếu tư liệu: [1] [2]

Holocaust và Generalplan Ost liên hệ chặt chẽ nhưng không phải cùng một văn bản

Tư tưởng về một Đông Âu được tái tạo theo chủng tộc gắn với việc sát hại người Do Thái và nhiều hình thức đàn áp khác. DFG lưu ý trong một số kế hoạch, sự loại bỏ người Do Thái đã được coi như tiền đề. Điều đó cho thấy dự án định cư có thể dựa trên tội ác được các bộ phận khác thực hiện, thay vì phải lặp lại mọi chi tiết giết người trong cùng một bản quy hoạch. Không nhắc kỹ cách sát hại không đủ chứng minh người hoạch định đứng ngoài hậu quả.

Đồng thời, cần phân biệt Generalplan Ost với những kế hoạch khai thác lương thực hoặc các quyết định cụ thể của Holocaust. Chúng có chung môi trường tư tưởng và nhiều đầu mối quyền lực, nhưng không phải một hồ sơ có cùng tác giả, thời điểm và cơ chế. Giữ khác biệt giúp xác định ai phụ trách việc gì. Nếu nhập mọi thứ vào một đại kế hoạch duy nhất, người đọc sẽ khó thấy quá trình những chương trình riêng bổ sung cho nhau và cách các cơ quan tham gia mở rộng bạo lực qua những quyết định nối tiếp.

Đối chiếu tư liệu: [1] [3] [4]

Thất bại quân sự không làm những việc đã làm trở thành giả thuyết

Một phần rất lớn tham vọng của Himmler không đạt được. Nhưng phải phân biệt việc không xây xong một đế chế với việc chính sách chỉ tồn tại trên giấy. Tước tài sản, chuyển dân, phân loại và khai thác đã tác động đến những con người thật. Hậu quả của chúng không chờ kế hoạch cuối cùng hoàn tất mới xuất hiện. DFG còn cho thấy hoạt động quy hoạch tiếp tục trong hoàn cảnh triển vọng chiến tranh đã xấu đi, nên không thể kể nó như một dự án bị bỏ ngay tại một trận thua duy nhất.

Điểm cần giữ khi kết thúc là sự nối kết giữa quyền lực và một quan niệm về con người. Himmler muốn kiểm soát không chỉ lực lượng an ninh mà cả cách một lục địa được cư trú trong tương lai. Để theo đuổi điều ấy, chế độ huy động chuyên gia, cơ quan hành chính và người thi hành bạo lực. Tội ác không chỉ nằm ở cách sử dụng một phương pháp vốn trung tính: chính mục tiêu tạo không gian cho một nhóm bằng việc tước quyền sống và sinh kế của nhóm khác đã mang bản chất tội ác. Nhìn rõ mục tiêu ấy giúp mọi thuật ngữ quy hoạch trở lại đúng ý nghĩa lịch sử của nó.

Đối chiếu tư liệu: [1] [2] [3] [4]

Tài liệu tham khảo và cách đọc nguồn

Các liên kết dưới đây cung cấp tư liệu hoặc nghiên cứu đối chiếu. Những phân tích về lựa chọn chiến lược là phần diễn giải của bài; các tình huống “nếu” là giả định, không phải sự kiện đã xảy ra.

  1. SS and Nazi Policy — United States Holocaust Memorial Museum
  2. Die Entwicklung des Generalplans Ost — Deutsche Forschungsgemeinschaft, exhibition Wissenschaft–Planung–Vertreibung
  3. Die Umsetzung einer rassistischen Utopie — Deutsche Forschungsgemeinschaft
  4. Germanization and Spoliation, Chapter XIII — Yale Law School, Avalon Project