BÓNG MA Tủ sách chiến lượcBóng Ma Thế Kỷ

NỘI BỘ ĐỨC QUỐC XÃ · NGHIÊN CỨU 084

Martin Bormann kiểm soát lối tiếp cận Hitler để tích lũy quyền lực

Martin Bormann tăng quyền lực bằng cách biến sự gần Hitler thành lợi thế hành chính: biết việc nào được trình, tham gia chuyển quyết định và buộc những người khác tìm đến một kênh có khả năng được nghe nhanh hơn. Nhưng ông không có quyền kiểm soát tuyệt đối mọi cuộc tiếp xúc. Muốn hiểu người giữ cửa này, cần đặt chức vụ bên cạnh một trường hợp có chứng cứ: bức thư tháng 12 năm 1940 trong đó Lammers truyền tiếp quyết định mà Bormann thông báo, liên quan đến việc trục xuất người Do Thái khỏi Vienna.

Chân dung Martin Bormann năm 1934

Chân dung Martin Bormann năm 1934. Ảnh được chụp trước thời kỳ quyền lực thời chiến của ông tại Phủ Thủ tướng Đảng; không phải ảnh xử lý một hồ sơ cụ thể.

Tác giả/cơ quan: Không rõ tác giả theo hồ sơ Bundesarchiv. Bundesarchiv, Bild 183-R14128A / CC-BY-SA 3.0 DE; thu nhỏ và chuyển WebP, không tô màu hoặc phục dựng. Bản chuyển đổi cùng giấy phép. · Nguồn: Bundesarchiv, Bild 183-R14128A; Wikimedia Commons · CC BY-SA 3.0 DE

Những mốc cần đặt cạnh nhau

1933
Bormann làm trưởng bộ tham mưu của Hess và tham gia quản lý công việc cá nhân của Hitler.
3/12/1940
Thư Lammers cho Schirach ghi Bormann truyền quyết định về trục xuất người Do Thái Vienna.
12/5/1941
Bormann đứng đầu Parteikanzlei sau chuyến bay của Hess.
12/4/1943
Trở thành Sekretär des Führers.
9/1943
Các đệ trình của đảng lên Hitler cần chữ đồng ký của Bormann.

Sự gần gũi được xây bằng những công việc tưởng như thứ yếu

Bormann không nổi bật trước công chúng theo cùng cách Göring hay Goebbels. Con đường của ông đi qua công việc trong tổ chức đảng và những nhiệm vụ cá nhân cho Hitler. Từ năm 1933, ông làm trưởng bộ tham mưu của Rudolf Hess, người phụ trách các vấn đề đảng với tư cách Phó Führer. Quản lý tài sản và các công việc tại Obersalzberg giúp ông có điều kiện hiện diện trong vòng thân cận.

Một công việc phục vụ có thể tạo ra kiến thức về thói quen, ưu tiên và người đang được tin cậy. Người thường xuyên ở cạnh lãnh đạo biết lúc nào một vấn đề có thể được nhắc đến và cách trình bày nào dễ được tiếp nhận. Đó là một nguồn ảnh hưởng khác với số người trực tiếp dưới quyền. Nó càng có giá trị khi quyết định cá nhân của người đứng đầu vượt những thủ tục thông thường.

Tuy nhiên, gần gũi không tự tạo ra quyền điều hành nhà nước. Bormann còn phải có một cơ quan, đội ngũ và phạm vi được giao. Chính sự kết hợp giữa các nhiệm vụ cá nhân với vị trí trong bộ máy đảng mới khiến ông khó thay thế. Nếu chỉ kể một người khéo lấy lòng, câu chuyện sẽ bỏ qua những quyền can thiệp được tổ chức và duy trì bằng công việc hành chính hằng ngày.

Đối chiếu tư liệu: [1] [2] [3]

Parteikanzlei khiến việc giữ cửa có một nền tảng thể chế

Sau chuyến bay của Hess tới Scotland tháng 5 năm 1941, văn phòng của ông được đổi thành Parteikanzlei, đặt trực tiếp dưới Hitler và do Bormann lãnh đạo. Bormann không đơn giản được phong lại toàn bộ danh hiệu của Hess. Cách tổ chức mới giữ một đầu mối điều hành đảng nhưng làm đường phụ thuộc vào Hitler trực tiếp hơn.

Nghiên cứu của Peter Longerich về cơ quan này cho thấy những quyền đã được tích lũy: tham gia nhân sự, đánh giá mức đáng tin cậy chính trị của quan chức và can thiệp vào các vấn đề lập pháp. Các quyền ấy mở những điểm mà một đề nghị của bộ máy nhà nước có thể phải chạm tới tổ chức đảng. Nhờ vậy, Bormann không chỉ đợi người khác xin gặp Hitler; cơ quan của ông có thể tham gia ngay trong quá trình hình thành một hồ sơ.

Sự kết nối làm thay đổi chi phí của việc bỏ qua ông. Một bộ trưởng có thể có chuyên môn và thẩm quyền lĩnh vực nhưng vẫn cần tránh phản đối từ nơi nắm đánh giá chính trị. Ngược lại, Bormann cần các bộ cung cấp kỹ năng và năng lực thực thi mà cơ quan đảng không tự có. Quyền lực vì thế nằm trong quan hệ phụ thuộc không cân xứng, không phải khả năng thay thế mọi cơ quan bằng những người riêng của mình.

Đối chiếu tư liệu: [1] [3] [4]

Ngày 3 tháng 12 năm 1940: theo đường đi của một quyết định đàn áp

Trong tài liệu 1950-PS, Lammers viết cho Gauleiter Vienna Baldur von Schirach rằng Bormann đã thông báo quyết định của Hitler về người Do Thái còn ở Vienna. Bức thư nói tới khoảng sáu mươi nghìn người và việc trục xuất họ sang General Government trong thời gian chiến tranh. Lammers cho biết đã báo với người đứng đầu chính quyền ở Kraków cùng Himmler và yêu cầu Schirach ghi nhận.

Đây là một chuỗi cụ thể: báo cáo từ Vienna, quyết định được gán cho Hitler, Bormann truyền đạt, Lammers thông báo đến những cơ quan liên quan. Tài liệu không cần mô tả một cuộc tranh cãi trong phòng để cho thấy quyền lực của đầu mối thông tin. Một người có thể ảnh hưởng quá trình bằng vị trí nối giữa lời quyết định và những cơ quan sẽ biến lời ấy thành hành động.

Cũng phải giữ giới hạn. Bức thư không chứng minh sáu mươi nghìn người đã bị trục xuất ngay trong tháng đó, hoặc toàn bộ các bước đã xảy ra đúng như yêu cầu. Lý do thiếu nhà ở là ngôn ngữ mà thủ phạm dùng để biện minh, không phải giải thích trung tính có thể chấp nhận cho việc cưỡng bức con người. Điều xác nhận được là Bormann tham gia đường truyền của một quyết định đàn áp từ trước khi có danh hiệu thư ký chính thức năm 1943.

Đối chiếu tư liệu: [5]

Năm 1943: quyền gần lãnh tụ được củng cố trên giấy

Ngày 12 tháng 4 năm 1943, Bormann trở thành Sekretär des Führers. Mốc này được phán quyết Nuremberg và DHM xác nhận. Chức danh tạo sự nhìn nhận chính thức đối với vai trò mà sự hiện diện và công việc trước đó đã làm lớn lên. Không nên coi đây là ngày đầu tiên ông có ảnh hưởng, cũng không nên kéo danh hiệu về năm 1941 chỉ vì cơ quan đảng đã được tổ chức lại khi ấy.

Theo DHM, từ tháng 9 năm 1943, các đệ trình lên Hitler từ khu vực đảng và những tổ chức của nó cần chữ đồng ký của Bormann. Cần giữ đúng phạm vi: hồ sơ đảng không đồng nghĩa toàn bộ mệnh lệnh quân sự hoặc mọi cuộc nói chuyện riêng. Nhưng trong phạm vi ấy, đồng ký tạo một điểm kiểm soát có thể ảnh hưởng thứ tự và hình thức mà yêu cầu được trình ra.

Quyền này có thể vận hành mà không cần một lệnh cấm gặp công khai. Một hồ sơ có thể bị trì hoãn, yêu cầu bổ sung hoặc được đặt cạnh một nhận xét chính trị. Không được suy rằng mọi trường hợp cụ thể đều bị xử lý như vậy nếu thiếu chứng cứ, nhưng cấu trúc giải thích vì sao những người muốn đề nghị được xét nhanh có động cơ giữ quan hệ với Bormann. Lịch gặp và đường giấy tờ trở thành nguồn lực chính trị.

Đối chiếu tư liệu: [1] [3] [4]

Lammers kể về cửa vào: lời chứng hữu ích nhưng có lợi ích riêng

Trong phiên tòa các bộ trưởng sau chiến tranh, Lammers trình bày một sơ đồ về những đường tiếp cận Hitler. Ông nói Bormann có thể gặp hằng ngày, còn kênh của mình diễn ra thưa hơn và phải thông qua Bormann trong những hoàn cảnh nhất định. Lời khai tại Harvard cho phép đọc trực tiếp một người đứng đầu Reichskanzlei mô tả sự bất lợi của cơ quan mình.

Nhưng Lammers là bị cáo, có động cơ làm giảm phạm vi ảnh hưởng và trách nhiệm của mình. Không thể lấy mọi lời than về việc bị gạt ra ngoài làm mô tả đầy đủ. Bức thư năm 1940 cho thấy chính ông vẫn truyền quyết định đến nhiều đầu mối. Sự phụ thuộc vào Bormann có thể tồn tại cùng khả năng hành chính lớn; một điều không tự xóa điều kia.

Ngay lời khai ấy cũng chứa giới hạn cho hình ảnh độc quyền tuyệt đối. Lammers thừa nhận Göring và những nhân vật khác có các cách tiếp cận riêng. Ông còn nhớ sai thời điểm Bormann nhận chức thư ký, nhắc rằng ký ức về sơ đồ quyền lực không phải bằng chứng chính xác cho mọi niên đại. Giá trị của nguồn nằm ở việc cho thấy một cơ chế được người trong cuộc trải nghiệm, sau khi đối chiếu các mốc và hành động bằng tài liệu độc lập.

Đối chiếu tư liệu: [5] [6]

Người truyền lệnh không đứng ngoài nội dung của lệnh

Gọi Bormann là người giữ cửa có nguy cơ làm công việc của ông nghe như dịch vụ thư ký trung tính. Trên thực tế, ông có vai trò trong việc bức hại, huy động lao động và những chính sách chủng tộc. Phán quyết Nuremberg xem xét các hành vi cụ thể, không chỉ vị trí gần Hitler. Những hồ sơ ấy quan trọng vì chứng minh rằng người không đứng đầu một đội sát hại vẫn có thể góp phần làm bạo lực được tổ chức và mở rộng.

Tài liệu năm 1940 cho thấy một quyết định có thể đi qua nhiều bàn mà không mất bản chất cưỡng bức. Người báo cáo, người chuyển tin và người tổ chức thực hiện có chức năng khác nhau. Sự phân công giúp xác định trách nhiệm chính xác hơn; nó không tạo một khoảng trống để mọi người đều nói người khác mới quyết định. Khi một đầu mối có quyền lựa chọn cách trình hoặc đẩy một quyết định đi tiếp, đó là một hành vi cần được đánh giá.

Điều này cũng giới hạn hình ảnh Bormann như kẻ bí mật điều khiển Hitler. Không cần chứng minh ông sáng tạo ra mọi chính sách mới xác định được vai trò của mình. Hitler có quyền và định hướng riêng, các cơ quan khác có sáng kiến cùng lợi ích riêng. Bormann có ảnh hưởng ở những điểm nối, và chính những điểm nối ấy có thể làm một mục tiêu tội ác trở thành công việc được thi hành trên nhiều địa bàn.

Đối chiếu tư liệu: [1] [2] [4] [5]

Một quyền lực lớn nhưng không có quyền sở hữu lãnh tụ

Người giữ cửa có thể làm một số người khó gặp lãnh đạo hơn, nhưng không sở hữu người lãnh đạo. Hitler vẫn lựa chọn ai được vào, giữ các quan hệ riêng và có thể giao nhiệm vụ qua những kênh khác. Bormann cần tiếp tục được coi là hữu ích và đáng tin. Điều ấy giúp giải thích cả sức mạnh lẫn sự lệ thuộc của một nhân vật không có nguồn chính đáng độc lập ngoài chế độ.

Quyền lực loại này khó đo bằng quân số dưới quyền hoặc số lần xuất hiện trước đám đông. Nó cần được nhận diện qua hồ sơ đi đâu, ai thông báo quyết định, ai phải xin đồng ký và kênh nào được coi là nhanh hơn. Trường hợp Lammers không trả lời mọi câu hỏi về nội bộ Quốc xã, nhưng tạo một điểm tựa cụ thể để hiểu vì sao khoảng cách vật lý và thủ tục với Hitler có thể biến thành khoảng cách quyền lực.

Vì thế, kết luận không nên là mọi việc đều do người đứng sau bàn làm việc sắp đặt. Kết luận có chứng cứ hơn là một nhà nước đặt nặng quyết định cá nhân sẽ làm các đầu mối tiếp cận cá nhân có giá trị đặc biệt. Khi trách nhiệm không được kiểm soát bằng thiết chế độc lập, việc truyền đạt cũng trở thành nơi can thiệp. Bormann đã tích lũy quyền lực trong chính khoảng ấy, đồng thời tham gia những hậu quả mà quyền lực đó tạo ra.

Đối chiếu tư liệu: [1] [3] [4] [5] [6]

Tài liệu tham khảo và cách đọc nguồn

Các liên kết dưới đây cung cấp tư liệu hoặc nghiên cứu đối chiếu. Những phân tích về lựa chọn chiến lược là phần diễn giải của bài; các tình huống “nếu” là giả định, không phải sự kiện đã xảy ra.

  1. Martin Bormann 1900–1945 — Deutsches Historisches Museum
  2. Martin Bormann — NS-Dokumentationszentrum München; Peter Longerich
  3. ‚Stellvertreter des Führers‘/Parteikanzlei — NS-Dokumentationszentrum München; Peter Longerich
  4. Judgment: Bormann — Yale Law School, Avalon Project
  5. Lammers to Schirach on the Deportation of Vienna Jews, 3 December 1940, Document 1950-PS — Harvard Law School Library, Nuremberg Trials Project
  6. Hans Lammers testimony on channels of access to Hitler, 7 September 1948, Ministries Trial — Harvard Law School Library, Nuremberg Trials Project